Çankaya Köşkü

                                                    Çankaya   Köşkü

cankaya-kosku-turkey-_ankara-_palace_of_ataturk_1935

Չանքայա  Քէօշքիւ,  Թիւրքիոյ Հանրապետութեան նախագահի նստավայրն է, ինքնին առանձնատուն, բայց եւ այնպէս այսօրուայ դրութեամբ Նախագահական Ապարանք՝ շքեղագոյն սարքաւորումներով, որոնց  կարգին, Աթաթիւրքի տուն թանգարանը (որտեղ եւս բազմած էր), Վարդագոյն առանձնատունը, Ապակէ առանձնատունը, նաեւ վարչական, ծառայողական, ապահովական  ու առողջապահական այլ սպասարկութիւններ,  եւյլն:

Սակայն ինչ որ նիւթի առանցքը կը կազմէ, ոչ թէ թրքական նշուած պաշտօնավայրն է, այլեւ նոյնինքն հողատարածքը, որտեղ կը գտնուի աշխատավայրը:

Անգարայ նահանգի 1513 քաղաքներէն մին է Չանքայա  փոքր քաղաքը, որտեղ գտնուող կալուածը (այսօրուայ թրքական նախագահական ապարանքը)  մինչեւ 1915-ի  Հայոց դէմ իրագործուած թրքական կոտորածը բարգավաճ վիճակի տէր հայորդիի մը սեփականութիւնը եղած էր՝   անունը   Յովհաննէս  ԳԱՍԱՊԵԱՆ:

                           Ի՞նչ  փաստաթուղթ  կայ  Յովհաննէս  Գասապեանի  անշարժ  գոյքի  համար

«Թուրքիոյ մէջ բռնագրաւուած հայապատկան գոյքեր»  խորագրով Ուիքիբետիան հետեւեալը կը հաստատէ.

«Օսմանեան եւ թրքական կառավարութիւններու կողմէ Հայապատկան գոյքերու Բռնագրաւումը կը ներառնէր սեփականութիւններ, գոյքեր եւ հողեր՝  Թուրքիոյ Հայկական համայնքին պատկանող»:

Բոլորն  ալ  պայմանականօրէն  փաստաթղթային  պահեստներու  հնարաւորութիւնը  չունէին:

«Հրանդ Տինք հիմնադրութիւնը կը հաստատէ, որ Իսդանպուլի մէջ 661 գոյքեր բռնագրաւուեցան Թրքական կառավարութեան կողմէ, թողնելով 1,328 գոյքերէն միայն 580-ը, զորս կը պատկանէին Հայկական հաստատութեանց  (դպրոցներ, եկեղեցիներ, հիւանդանոցներ, եւյլն):

Այնուհետեւ,  143-ը (21,60%)  վերադարձուեցան»:

«Բռնագրաւում,  որպէս  մասնիկ  Հայոց  Ցեղասպանութեան»

«16 Մայիս 1915ին, Հայոց դէմ իրագործուող ցեղասպանութեան ընթացքին, հրամանագիր մը հրապարակուեցաւ, խորագրուած «վարչական ցուցմունք Հայերու կողմէ լքուած շարժական եւ անշարժ գոյքի վերաբերեալ, որոնք պատերազմի եւ քաղաքական անսովոր հանգամանքներու պատճառաւ աքսորուած են»:

«Օրէնքը յատուկ կոմիտէներու կազմութեանց համար մասնաւոր պայմաններ ներդրած էր, որոնք ցուցակներ եւ տեղեկագրեր պիտի պատրաստէին բոլոր «լքուած» գոյքերու վերաբերեալ, եւ զանոնք ապահովելու նոյնինքն աքսորուածներու անուան հիմամբ:

Փճացող ապրանքներն ու կենդանիները պէտք էր ծախուէին եւ գումարները սեփականատէրերու անունով պիտի ապահովուէին:

«Սակայն յետագային նախատեսուած էր, որ թուրք գաղթականներ՝  յատկապէս Պալքանեան պատերազմէն, պիտի տեղադրուէին հայոց տուներուն մէջ եւ անոնց հողերուն վրայ: Իսկ այն կալուածը որով չէր օգտագործուէր, պիտի վաճարուէր հրապարակային սակարկութիւններով:

«Մայիս 29, 1915թ. ՄՅԿ-ի CUP(Միութիւն եւ Յառաջդիմութիւն Կոմիտէ) Կեդրոնական Կոմիտէն  Փոխադրման  Օրէնք Tehcir Lawկը հրապարակէ, որ թէեւ ժամանակաւոր կիրարում ունէր, սակայն հայկական բնակչութեան բոլոր գաւառներէն աքսորը, սեփականութեանց թալանն ու իւրացում-բռնագրաւումը կ՛իրականացնէր՝  համագործակցութեամբ  Մասնաւոր Կազմակերպութեան   –  Teskîlât-i Mahsûsa  –   Special  Organization  – հետ:

Փոխադրման Օրէնքը թէեւ պաշտօնապէս ի զօրու կ՛ըլլայ 1915թ. Մայիս ամսուընէ, բայց մարտ ամիսէն արդէն «տեղափոխում» ըսուածը սկսած էր գործադրուիլ, եւ որոնք  պաշտօնապէս   վերջ կը գտնէն մէկ տարի ետք:

Ցեղասպանութիւն, աքսոր ու հալածանք կը շարունակուէին կիրարկուիլ անընդհատ:

ottoman-tehcir_law

                                                                         Երիտ թուրքերու  «փոխադրման  օրէնքը»                                                                                                                                                               Young  Turk’s  “Tehcir  Law”

Ուրիշ օրէնք մը եւս հայապատկան սեփականատիրութեանց վրայ թրքական դրօշմը կը դնէր, այն էր «Սեփականազրկման եւ բռնագրաւման ժամանակաւոր օրէնք»ը («Լքուած սեփականատիրութեանց» օրէնքը), որ կը նշէր, թէ բոլոր հայերու պատկանելիութիւնները, հողատարածքները, ընտանի անասունները եւ տուները պիտի բռնագրաւուէին իշխանութիւններու կողմէ:

Այդպէս ալ եղաւ, ու հաւաքուած հսկայական գումարներ տեղադրուեցան Պերլինեան ապահով դրամատուներու մէջ:

Անտրէ  ՄԱՆԴԵԼՇՏԱՄ  Ռուս-Հրեայ քաղաքական գործիչը, հետեւեալը կը նշէ իր նիւթին մէջ.

«5,000,000 գումարի Թրքական ոսկիի քաշ (զոր կը ներկայացնէ 30.000 քիլօ ոսկի) Թրքական կառավարութեան կողմէ տեղադրուեցաւ Ռայխսպանքի մէջ, Պերլին 1916թ.ին, որ Դաշնակիցներու կողմէ իւրացուեցաւ Զինադադարէն Armisticeանմիջապէս ետք, եւ որ մեծաւ մասամբ (եթէ ոչ ամբողջութեամբ) Հայկական դրամ էր: 1915-ի Հայոց աքսորէն ետք, այդ ընթացիկ եւ աւանդային հաշիւները կառավարական հրամանով փոխադրուեցան Կ. Պոլսոյ պետական գանձարանը»:

«The sum of 5,000,000 Turkish gold pounds (representing about 30.000 kilograms of gold) deposited by the Turkish government at the Reichsbank in Berlin in 1916, and taken over by the Allies after the Armistice, was in large part (perhaps wholly) Armenian money. After the forced deportation of the Armenians in 1915, their current and deposit accounts were transferred, by government order, to the State Treasury in Constantinople».

Տե՛ս    André MANDELSTAM, La Société des Nations et les Puissances devant le problème arménien, reprint, Beirut, 1970, pp. 489-493.

Ժամանակակից թուրք պատմաբան, Ուղուր Իւմիդ Իւնկէօր Uğur ÜmitÜngör  հետեւեալը կը հաստատէ իր հետազօտական յօդուածով.«Նայելով իբրեւ ազգային-պետութիւն – Թրքական ընկերային ճարտարագիտութիւնը Արեւելեան Թուրքիոյ մէջ, 1913 – 50թթ.», որ

«Հայ ժողովուրդի բնաջնջումը նպաստեց պետութեան ենթակառուցուածքի ձեռք բերման, շնորհիւ հայկական սեփականատիրութեանց, որոնք օգտագործուեցան Թրքական համայնքներու յառաջդիմութեան համար: Այլ խօսքով, պետականացուած թրքական ազգային տնտեսութեան կառուցումը աներեւակայելի էր առանց Հայոց կործանման եւ գոյքերու սեփականատիրացման»:

Ասիկա թուրք պատմաբանն է խօսողը:

«Բռնագրաւում  Հանրապետական  Թուրքիոյ  օրերուն»

«Թուրքիոյ Անկախութեան Պատերազմը ծնունդ տուաւ Թուրքիոյ Հանրապետութեան 1923թ., սակայն բռնագրաւումները շարունակուեցան, որովհետեւ հայերը առաւելաբար գաղթի եւ սպաննութեան ենթարկուեցան:

«Ապրիլ 15, 1923թ., նախքան Լոզանի Վեհաժողովի ստորագրումը, օրէնքի մը հիմամբ, կոչուած՝ « Լքուած Գոյքերու Օրէնք », հետզհետէ բռնագրաւուեցան այն բոլոր հայերու սեփականութիւնները, զորսբացակայ էին, անկախ ո՞ր թուականէն, ի՞նչ շարժառիթով եւ պայմաններու ներքոյ ըլլար մեկնումը, եւ կը մերժուէր վաւերականութիւնը որեւէ լիազօրագրի, զոր կը ներկայացուէրբացակայութեան պատճառով:

«Իբրեւ նախազգուշութիւն Բ. Աշխարհամարտին, Թրքական կառավարութիւնը դրամագլուխի հարկեր կը գանձէր՝Վարլիք Վէրկիսի կոչուած, որ անհամաչափօրէն Թուրքիոյ ոչ մուսուլման բնակիչներուն  կը  վերաբերէր: Ու որպէս հարկի չվճառման արդիւնք, Թրքական կառավարութիւնը 324 միլիոն լիրա հաւաքեց ($ 270 միլիոն այդ ժամանակ), շնորհիւ ոչ քրիստոնեաներու ստացուածքներուն:

«1974թ. Նոր օրէնսդրութիւն մը կ՛ընդունուի, որով կը հաստատէր թէ ոչ մուսուլման խնամակալութիւններ չեն կրնար մէկ սեփականութենէ աւելի ունենալ, որոնք իրենց անուան տակ արձանագրուած են 1936թ-ին:

«Իբրեւ արդիւնք, աւելի քան 1,400 գոյքեր (անշարժ), զորս կը պատկանէին Իսդանպուլի Հայկական համայնքի բարեգործական հիմնադրամներուն, յետադարձօրէն – retrospectively անօրէն նկատուեցան ու բռնագրաւուեցան պետութեան կողմէ

«Այս սեփականութիւնները կ՛ընդգրկէին եկեղեցիներ, դպրոցներ, բնակարանային շէնքեր, ամառային ճամբարներ, գերեզմանոցներ եւ որբանոցներ:

«Փորձելով Եւրոպական Միութեան չափանիշներուն համապատասխանել, Արդարութիւն եւ Զարգացում կուսակցութեան նախաձեռնութեամբ հարց բարձրացաւ Օսմանեան հողային ցանկագրումներն ու ակտերու գրանցումները բանալ. Բայց եւ այնպէս, այդպիսին թոյլ չտրուեցաւ որ կատարուի, Թրքական Զինեալ Ուժերու Ազգային Ապահովութեան Կոմիտէի ազդարարութեան պատճառով՝ 26 օգոստոս 2005թ.-ին»:

Տե՛ս   https://en.wikipedia.org/wiki/Confiscated_Armenian_properties_in_Turkey

Վերադառնալով Հրանդ Տինք Հիմնարկի պրպտումներուն, երկար ցուցակներով բաւականին պեղումնային աշխատանք տարուած է Իսդանպուլի հայկական սեփականատիրութեանց վերաբերեալ պատկանելիութեան նշումներ կատարելու, որտեղ մի՛այն փոքրաթիւ կալուածներու եւ գոյքերու մասին չկան որոշակի տեղեկութիւններ՝յարգելի պատճառներով, ինչպէս վերեւ մէջբերուած Ուիքիբետիայի ուսումնասիրութիւնները կը վկայեն:

Տե՛ս   http://www.istanbulermenivakiflari.org/tr/harita

Թուրքիոյ նախագահական նստավայրի բուն տանուտէրը՝ կաթողիկէ համայնքի Յովհաննէս ԳԱՍԱՊԵԱՆ, 1915-ի կոտորածին հասկնալի դրդապատճառներով ընտանիօք կը լքեն իրենց հողն ու բնակարանը, եւ կը յաջողին փախչիլ Իսդամպուլ, որոնց սեփականութիւնը հետաքային կը դառնայ թուրք ընտանիքի մենաշնորհը, որոնցմէ ետք սեփականատէրը կը հանդիսանայ Թուրքիոյ հանրապետութեան հիմնադիր՝ Աթաթիւրք, 1921թ:

Եթէ Ակոս թերթը կ՛անդրադառնայ Յովհաննէս ԳԱՍԱՊԵԱՆ ազգակիցի մասին իբրեւ Թրքական Հանրապետութեան նախագահական նստատեղիի բուն կալուածատէրը, նաեւ թրքական այլ թերթեր, թէեւ թիւր ենթահողով, այսու ամենայնիւ հաստատուած ու անդրժելի իրողութիւն է զայս, հակառակ պետական մակարդակի դիտաւորեալ կերպով փաստաթուղթերու ոչնչացման՝ հետեւաբար բռնագրաւման confiscation.

 

Չանքայա Քէօշքիւ  հայկական պատկանելիութեան մասին վաղուց ի վեր իմացուած իրողութիւն էր, նախքան թրքական ու այլ աղբիւրներու վկայութիւնները:  Պոլիսը լքող հայերու մեծամասնութիւնը ժառանգաբար տեղեակ էր այդ իրողութեան մասին, ինչպէս եւ այլ փաստեր:

Millet-i   sadika “  –  ” Հաւատարիմ   ազգը “

Օսմանեան կայսրութեան գլխաւոր զոհերը հայերը դարձան: Այն հաւատարիմ հայերը, որոնց համար թուրքերն իսկ կ՛ըսէին millet-i sadikaloyal milletհաւատարիմ ազգը, համաձայն որու 1908թ. Երիտ Թուրքերու յեղաշրջման իբրեւ ցնծութեան արտայայտութիւն, Կ. Պոլսոյ հայութիւնը փողոց կը թափուին թրքական դրօշներով՝   ի պատիւ  «եղբայր»  թուրքին:

Ստորեւ զետեղուած պատկերը ցոյց կու տայ այդ «մորթուելու պատրաստ ոչխարներու» հօտը, որոնց ծածանած հսկայ պաստառի մէկուն վրայ արձանագրուած է, – «Ազատութիւն – Հաւասարութիւն – Արդարութիւն», իսկ հազիւ ընթերցուող աջ կողմի պաստառին վրայ կը կարդանք հետեւեալը.

       « Ընդ   աստեղաւ   Ի՞նչ   կայ   սիրուն  Քան   ցանկալի  Եղբայր   անուն »

Ottoman_Armenians_1908

                                                  Կ. Պոլսոյ  Հայոց  փառաբանութիւն  հաւաքը  ի սէր Երիտ  Թուրքերուն                                                                                                      Armenian  demonstration  praising  the Young Turks,  Constantinople

Մէկ տարի առաջ հայկական ինքնապաշտպանութեան ջահը բարձրացուցած  դաշնակցութիւնը  պատուիրակով մը կողք կողքի նստաւ նոյնինքն «եղբայր»  թուրք յեղափոխականներու հետ՝  Փարիզ 1907թ., անոնց երկրորդ համաժողովին, որմէ ետք համագործակցութեան «ճանապարհային  քարտէս» – feuille de route   մը սարքեցին ազատական թուրքիոյ հիմերը դնելու:

Դաշնակցական մեծապատիւ պատուիրակը չէր ուզէր հաւատալ, որ Թալաթ Ապրիլ 24, 1915թ.ի  հրամանագրի հեղինակն է, նաեւ գլուխ գործոցը ջարդի ու տեղահանութեան, որու զոհը ինք ալ եղաւ անտարակոյս:

Հայկական ապիկարութեան արտացոլումը ակնյայտ է օսմանեան օրէրէն առաջ եւ ետք ու մինչեւ Միջին Արեւելեան այսպէս ասած «արաբական գարուն» օրերուն, երբ ժողովուրդը զուրկ էր եւ է՛ ազգային ու համահայկական զուտ շահերը յետապնդող  Կեդրոնական  համախմբող   առաջնորդութենէ, որպէսզի ըստ այնմ նախապատրաստէին կանխատեսուած փորձանքներու դէմ:

Բայց ինչ փոյթ, որ փոթոռիկի ուժի եւ սաստկութեան հողմաչափի չգոյութիւնը մեծապէս կ՛անդամահատէ յառաջացող կործանման առաջքը առնելու կարելիութիւնը:

Այս առումով է, որ թուրքը աւելի «օձերու խորագիտութիւն» կը բանեցնէ,  քան  «աղաւնիներու պէս միամիտ»  Հայը:

Հետեւանքը աներկմտօրէն պէտք է հաստատել, որ հալածանքի, կործանման ու սեփականազրկման Հայ ազգաբնաջնջման ընթացակարգ մըն է իր տարբերակներով՝  անպայմանօրէն զուրկ, փաստաթղթային վկայութիւններէ:

 

ՖԻԼԻՓ  ՍԱՍՈՒՆ  /   PHILIP  SASOUN

Ապրիլ  /  April  26,  2013


Comments are closed.