ՄԵՐ ՕՍՄԱՆԼԸ ԱԶԳԱՆՈՒՆՆԵՐԸ

                                                    ՄԵՐ ՕՍՄԱՆԼԸ

                                                  ԱԶԳԱՆՈՒՆՆԵՐԸ

Այս յօդուածով նպատակ չկայ այբուբենական շարքով նշելու օտարածին պարտադրուած մականուններ / ազգանուններ, այլ հիմնապէս շեշտելու  ստրկամտութենէ  ձերբազատուելու անհրաժեշտութիւնը:

Այսինքն հայոց թրքական, պարսկական, եբրայական, արաբական, հռովմէական, բիւզանդական, յունական, ռուսական մականուններու collection մը ներկայացնելու տրամադրութիւն չկայ, քանի որ յօդուածագրութեան նպատակին  հակառակ  ծառայութիւն  մատուցուած  պիտի  ըլլայ:

Բոլորիս համար յստակ պէտք է եղած ըլլայ, թէ ստրկական ժամանակաշրջաններէն՝  երբ Կիլիկիոյ կիսատ-պռատ հայկական թագաւորութիւնը անէացաւ (1375թ.) 1- արաբական կայսրութեան յաղթարշաւներու ոտքերու տակ, զոր 2- համեմուեցաւ ներհայկական մասնագիտական խարդախութիւններու պատճառաւ, ու հայութիւնը այս անգամ իրեն յատուկ հեզաճկուն  բնաւորութեամբ մտաւ օսմանլիներու կրկնակօշիկներուն – bottes մէջ՝  նոյն դարաշրջանին հաստատուած օսմանեան կայսրութեան բանեցմամբ, որու իբրեւ արդիւնք կատարելապէս այլափոխուեցանք, այս անգամ մեր վրայ հագնելով օսմանլը  կենցաղավարութեան յատկորոշիչները: Հագուելակերպով  նաեւ, ինչպէս Ֆէս, շարուալ, յատկապէս Պոլիսեան  տարածաշրջանը,  եւյլն:

Այս հայկական մասնագիտական ստրկամտութիւնը մինչեւ իսկ ակնյայտ  եղաւ օսմանլը  թուրքերուն յաջորդ՝  երիտթուրքերուն օրօք եւս,  որոնք  փառաբանուեցան  իբրեւ   «ԵՂԲԱՅՐ»  ??? :

Տե՛ս

                                                                                   « Ընդ  աստեղաւ  Ի՞նչ  կայ  սիրուն

                                                                                     Քան  ցանկալի  Եղբայր  անուն »

Ottoman_Armenians_1908

                                                  Կ. Պոլսոյ  Հայոց  փառաբանութիւն  հաւաքը  ի սէր  Երիտ  Թուրքերուն                                                                                                       Armenian  demonstration  praising  the  Young  Turks,  Constantinople

 

ԱԶԳԱՆՈՒՆՆԵՐՈՒ   ՏԱՐԲԵՐԱԿՆԵՐ

Թրքականի պարագային OgluՈրդի,  ընտանեկան արմատներուն առնչուող է, կամ նոյնիսկ Օսմանեան ժամանակաշրջանին կապուած տեղանունի հետ,  եւ այլ:

ինչպէս  Իրլանտացիներու  O’connerը,  կամ  O’brienը:

Հիւսիսային  Ափրիկէի  պարագային Պըն- կը գործածուի նոյն իմաստով, ինչպէս Պըն-ԱՄԱՐ, Ben-AMAR, իսկ միջին արեւելքի մէջ նոյն  Պըն-ը  կը  դառնայ   Ըպըն-   (կամ Իպըն-),  Ibn- :

Իսկ արաբականի  Ալ-ԱՍՍԱՏ,  կամ Ալ-ՃԱՂՖԱՐԻ  անուանումները նոյն  իմաստը  կը  կրեն:

Արաբականի պարագային տակաւին կայ նաեւ որդւոյն անուան հիմամբ հօր անուանումը, օրինակ, Ապու-ՄԱՆՍՈՒՐ, կամ Ապու-ՃԱՄԻԼ:  Մանսուրի հայր,  կամ  Ճամիլի հայր . . . :

Թրքական  oglu-յի  օգտագորմամբ կան նաեւ հայհոյանքներ (ըստ իրենց մասնագիտութեան), օրինակ, Էշի-օլ-էշշեքeshi-ol-eshekհայերէնով՝  էշու-զաւակ-էշշեք, կամ շուն-շան-զաւակ – kope-olu-kope  = kopeolukope.

Յունականի  -adis, -idis,  կը  նշանակեն՝  որդին . . . :

Օրինակ հին Յունական ազգանուններէն էին «idis»  վերջածանցը, ինչպէս «IASONIDIS»:  Սովորաբար այսօրուայ Յոյները, զորս նոյն կցորդները  կը  կրեն,  Պոնտական  արմատներ  ունին.

Կրետական  վերջածանցը  կը կրէ  akis .

Իսկ բուն յունական արմատով poulosը, որպէս արմատ ունենալով լատինական pullusը, դարձեալ իր մէջ կը պարբակէ «զաւակ», «սերունդ»,  «ծնունդ»,  «ազգ»  իմաստները.

Մեսրոպ Կ. Գույումճեան, Ընդարձակ Բառարան Անգլիերէնէ Հայերէն.  Պէյրութ:  Կ. Տօնիկեան  եւ  Եղբայրք  (1981):

Նաեւ -tzis,  թրքերէնիciն,  “şarkıcı”

Ռուսականի պարագային դարձեալ նկատի առնուած են բազմազան ցեղային արմատները: Ընդհանրապէս ov, -ev, -in, -ich,  վերջածանցներով:

Արեւելեան Հայաստանի այսօրուայ  «անկախացած»  տարածքի վրայ ալ մինչեւ օրս կը շարունակուին գործածուիլ իչ յետադաս մասնիկը (որպէս մեծապատիւ անձնաւորութիւն), զոր առաւելաբար կը լսուի  սերիալական   հաղորդումներու  ընթացքին:

Այսպիսով կարելի է երկարել շարքը զանազան ժողովուրդներու, ազգերու իւրայատուկ մականուանացանկով: Բայց այդ ծանուցողական նպատակը  չկայ  այստեղ:

 ԱԶԳԱՆՈՒՆՆԵՐՈՒ   ՀԱՅԿԱԿԱՆ   ՀԱՐՑԸ

Հատ ու կտոր՝  հինք մատներու քանակը չգերազանցող անձիք նուիրուած են այսօրինակ մտահոգութեամբ յօդուածներու հրապարակմամբ:

Անոնք ջանք ու ճիգ չեն խնայած թրքերէն – հայերէն բառարաններ իրար խառնել ու խառնշտկելով, Պջաքճիին  ու Էքմէքճիին  իմաստները բացայայտելու, բայց ես երբեւէ ցանկութիւնը չունիմ թրքագիտական աշխատանք տանելու,  ինչպէս որ Արեւելեան Հայաստանի «սփիւռքի» նախարարութիւնը «սփիւռքագիտութեան»  մասնաճիւղ  բացաւ  մէկ  քանի  տարիներ  առաջ:

Հիմնական  մտահոգութիւնը  հետեւեալն  է.

Ինչո՞ւ որեւէ կառոյց մինչեւ օրս չէ խորհրդածած այս առնչութեամբ: Որոշ երկիրներու վարչական օրէնքները կը պարտադրեն դատական գործողութիւններէ անցնիլ: Չեմ կարծեր նման բան գոյութիւն ունենայ Հայաստանի պարագային: Յամենայն դէպս կարելի է նոր օրինագծի ընդունումը  պարտադրել  թրքաթափուելու  մտօք:

Ահաւասիկ  «հարիւրամեակի»  վայել  «աշխատանք»:

Վարկած կայ, ըստ որու Օսմանլը  մականունները մեր անցեալի պատկանելիութեան  փաստաբերութիւններն  են:

Ասիկա լիուլի կը մարմնաւորէ հայկական ստրկամտութեան բարձրագոյն  չափանիշը,  որ  անցեալի  ժառանգութիւնն  է:

Այստեղ կարեւորագոյն այլ հանգամանք մըն ալ պէտք է զանց չառնել, այն ալ  հայերէն / հայկական թուացող  անուններու եւ ազգանուններու խաբկանքն  է:

Ո՞վ  ըսաւ,  որ  Արմենակը  հայկական  արմատ  է:  ԲԱԲԵԼՈՆԱԿԱՆ:

Ո՞վ ըսաւ, որ Աբրահամեան  մականունի Աբրահամ  արմատը հայկական  է:  ԵԲՐԱՅԱԿԱՆ:

Նոյնպէս եւ Արշակն  ու  Վաղարշակը: ՊԱՐԹԵՒԱԿԱՆ:  Բայց աւելի  ԹՈՒՐԱՆԱԿԱՆ:

Նաեւ  Տիգրանը:  ԻՐԱՆԱԿԱՆ:

ՏԵ՛Ս   Հայոց  Անձնանունների  Բառարան  –  Հռաչեայ  Աճառեան: Երեւանի  Պետական  Համալսարան,  Երեւան,  1962:

 ՅԱՒԵԼՈՒԱԾԱԿԱՆ   ՎԿԱՅՈՒԹԻՒՆ

Իմ  պարագային օրինակ,  հայրական բուն ազգանունն էր  ՏՕՆՈՅԵԱՆ:

Մայրականը՝  ԽԱՉԱՏՈՒՐԵԱՆ:  Երկուստեք Սասնայ Բսանաց (Բսանք)  գաւառի  Խնձորիկ  (Խնձորեք)  գիւղէն:

Տօնոյեան = արմատը՝  Տօն.  Որմով կը կազմուի Տօնիկ:  Եւ յաջորդաբար կը  կազմուին,  Տօնիկեան,  Տօնեան  ու  Տօնոյեան  ազգանունները:

Հայոց Անձնանունների Բառարան  – Հրաչեայ Աճառեան: Երեւանի Պետական  Համալսարան,  Երեւան, 1962:

Մինչեւ մանկապարտէզի աւարտը ամէն անգամ որ պէտք եղած էր անուն – մականուն  հնչեցնել,  իմ  պատասխանը  եղած  էր՝  ՖԻԼԻՓ ՏՕՆՈՅԵԱՆ  ՍԱՍՈՒՆՑԻ:  ( ՖԻԼԻՓ՝  ՓԻԼԻՊՊՈՍ  Յուն. Կամ  ՖԻԼԻՊ ):

Յետագային հայրս մեր ազգանունը կը փոխէ Սասնոյ անյայտ կորած հարազատի անուան հիմամբ, որ ո՛չ քրտական, ո՛չ ալ թրքական արմատ  ունի,  այլ եղած է  Տարօն աշխարհի մէջ օգտագործուած անուն:

Այդ անունը գործածուած է ինչպէս Եւրոպական (Ֆրանսական, Անգլիական … ),  նոյնպէս  եւ  Ափրիկեան ու այլ երկիրներու մէջ:

Յաւելեալ  նիւթով  կ՛անդրադառնամ:

Եւ այդ նիւթով պիտի բացայայտեմ, թէ ինչպէս թրքական ջարդերու պատճառաւ երբ հայ ազգայիններ ընտանեօք փճացան, ոչնչացան, մորթուեցան, անյայտ կորան կամ ալ մազապուրծ եղան՝ անոնց յիշատակը վառ պահելու համար վերապրողները հարազատներու անուններ կը կրեն, իսկ միւս կողմէ, իրենք զիրենք հայ ???  համարող (վերեւ նշուածներու նման) շնացողներ ու լակոտներ ծաղրանքի առարկայ  կը  դարձնեն  անունները  ծամծմելով:

Այս  ալ  «հարիւրամեակի»  ներհայկական  ճերմակ  ջարդ  է:

 ՖԻԼԻՓ  ՍԱՍՈՒՆ

Մարտ  16,  2015


Comments are closed.