ԳԷՈՐԳ ՉԱՒՈՒՇԻ ՍՊԱՆՈՒԹԻՒՆԸ Գ. ՄԱՍ – ՎԵՐՋ

                                                ԳԷՈՐԳ  ՉԱՒՈՒՇԻ

                                                   ՍՊԱՆՈՒԹԻՒՆԸ  

                                                                                            Գ. ՄԱՍ – ՎԵՐՋ

ԳԷՈՐԳ  ՉԱՒՈՒՇ՝   Սասնայ Բսանաց  գաւառի  Մկթենք  գիւղի  զաւակ:  Սուլուխի  կռուին  կռնակէն սպաննուած,  դաշնակ  լակոտ  Ռուբէն  Տէր Մինասեանի  կողմէ:  Մայիս  27,  1907:

                            ԶՕՐԱՎԱՐ  ՍՄԲԱՏ  =  ՄԱԽԼՈՒՏՕ    ( ՍՄԲԱՏ  ԲՈՐՈՅԵԱՆ )

                                                                        ԾՆԵԱԼ  ՄՈՒՇ՝   Ս.  ՄԱՐԻՆԷ  ԹԱՂԱՄԱՍ

                                                                                      27.08.1881  –  16.03.1956

                                        ՆՇԱՆԱՒՈՐ  ՀԱՅԴՈՒԿ,  ԱՆԴՐԱՆԻԿԻ  ԱՆՁՆԱԿԱՆ  ՔԱՐՏՈՒՂԱՐԸ  ԵՒ  ԶԻՆԱԿԻՑԸ

ԶՕՐԱՎԱՐ ՍՄԲԱՏԻ ՅՈՒՇԵՐԸ - yeritsants-mgrditch-zoravar

« Գէորգի վիրաւորուելէն վերջ, կռիւը հազիւ վերջացած, Ռուբէն կ՛անհետանար Սուլուխէն, ոչ ոքի յայտնելով իր ուղղութիւնը եւ երկար ատեն մնաց պահուած, կորսնցնել տալով իր հետքը, չհամարձակելով մէջտեղ ելլել ու երեւնալ:

Խումբ գոյութիւն չունէր այլեւս, չկար ղեկավար, չկար իր հմայքով ու հեղինակութեամբ գոնէ անձնապէս պարտադրուող մէկը որ հաւաքէր մարտական ուժերը եւ ժողովուրդին պաշտպանութեան գործը, այդքան զոհողութիւններու գինով հասած այդ վիճակին, փրկէր անխուսափելի քայքայումէն: Միակ անձը որ իր պաշտօնին իսկ բերումով, իբր Կեդրոնի լիազօր կ՛իյնար այդ պարտականութեան տակ, կը ծածկէր ինքզինքը եւ կը փախէր իբր եղբայրադաւ սպանիչ՝ ժողովուրդին ու մարտիկներուն մեղադրական զայրոյթէն:

Երեք հոգի միայն մտածեր էին ելք մը գտնել այս վատ կացութեան: Սերկօ եւ Ջնդօ, որոնք Կովկաս՝ հայ – թաթարական կռիւներուն մասնակցած էին, եւ մտերմացեր էին Ռուբէնի հետ Տարօն եկած Զաւէնին, ապաստաներ էին Արտօնք ուր երկար խորհրդակցութենէ մը յետոյ, ուրիշ միջոց չգտնելով, եւ իրենց վիճակը չափով մը բարուոքելու յոյսով, որոշեր էին դիմել քիւրտ Ղասըմ պէկին, որ Գէորգի մտերիմ բարեկամն էր:

Ռուբէնը աներեւութացեր էր. Կը կարծէին թէ ան գաղտնի ճամբաներով եւ աննշմար ապաստանած է Կովկաս եւ փրկութիւնը կը սպասէին քիւրտ ցեղապետէն, որուն կառավարութիւնը գէշ աչքով կը նայէր իբր ըմբոստ եւ ըմբոստներու բարեկամ:

էջ 321 – 322

. . . . . . . . . .

                                                                                                 *

                                                                                              *     *

« Եւ վերջապէս յայտարարուեցաւ Օսմ. Սահմանադրութիւնը, իր հետ բերելով քաղաքական գինովութեան սկիզբի շրջանէն վերջ՝ ազատութեան հով մը, որ յետոյ, մեզ պիտի նետէր զարհուրելի փոթորիկի մը յորձանքին մէջ:

. . . . . . . . . .

Սահմանադրութեան հռչակումով ներուեցան նաեւ բոլոր ֆէտայիները: Ռուբէն ամէնէն վերջ իր թաքստոցէն ելած՝ անցաւ Ռուսաստան, ուր իր ծնողքը կը գտնուէին:

Ռուսաստանէն ու Պարսկաստանէն վերադարձան շատ շատեր՝ իրենց ծննդավայրը: Հաճի Յակոբ Կոտոյեան, Մկրտիչ, Արշակ եւ Պօղոս Պոլոյեաններ, Արօ Շահրիկեան, Արամ Յակոբեան, Վարդենիսցի Հասրաթ, իւրաքանչիւրը իւր խմբով, վերադարձան Պարսկաստանէն՝ Տարօն, ինչպէս ես:

Ամէնքս մէկ ուխտագնացութիւն մը կատարեցինք դէպի Չավուշին գերեզմանը եւ օրհնել տուինք զայն: Այլեւս, աւա՜ղ, անցած էր զգուշութեան, գաղտնի եւ շրջահայեաց գործունէութեան շրջանը: «Վաթանտաշ»ներու բաց աչքին առջեւ, քիչ մըն ալ զանոնք շլացնելու մանկամտութեամբ, լծուեր էին գործունէութեան մը, որ ոչ մէկ գաղտնի երես ունէր . . .

Տարօնի մէջ ընտրուեցաւ Կեդրոնական Կոմիտէ մը՝ նախաձեռնութեամբ Գարմէնի: Անդամներն էին՝ Սասունցի Մանուկ, Պոլոյեան Մկրտիչ, Կոտոյեան Հաճի Յակոբ, Կառնէն գիւղացի Մկրտիչ, Արօ Շահրիկեան եւ ես:

Մեր ընտրութենէն անմիջապէս յետոյ, խումբերը մեզ դրին գրաւոր ու բերանացի պահանջներու առջեւ, որոնց գլխաւորներն էին .-

1.- Գէորգի սպանութեան պարագաներուն քննութիւնը:

2.- Զեղծարարութեամբ ամբաստանուած Պտէեան Միսաքի խնդիրը:

3.- Հողային հարց, որ յառաջ եկած էր, բռնատիրութեան դէմ ժողովուրդը զինելու համար դրամ հայթայթելու նպատակով, հողերու գրաւադրումէն:

Առաջարկներու կարեւորութեան առջեւ Կեդր. Կոմիտէն որոշեց Շրջ. Ժողով հրաւիրել:

Ժողովին համար անհրաժեշտ պատրաստութիւնները տեսնուեցան ու պատգամաւորները սկսան հասնիլ (4 պատգամաւոր Չխուր գիւղ, 4՝ Ցրօնքի շրջան, 4՝ Զիարաթի շրջան եւ Սուրբ Կարապետ, 4՝ Առաքելոց վանք եւ Արազի շրջան, 2՝ Վարդովի շրջան, 2՝ Մալազկերտի բերդ, 2՝ Գոփ եւ իր շրջանը (Պուլանուխ), 4՝ Սասուն եւ Տալուորիկ, 8 պատգամաւոր ալ քաղաքը):

Հրաւիրուած էին նաեւ Զաւարեան եւ Տոքթ. Զավրիէվ:

Շրջանային ժողովը տեղի ունեցաւ Մշոյ քաղաքի ազգային առաջնորդարանի ընդարձակ շէնքին մէջ եւ տեւեց 15 օր:

. . . . . . . . . .

Յուզումը մեծ էր պատգամաւորներուն մէջ երբ կարգը եկաւ Գէորգի սպանութեան պարագաներուն:

Հոն էր անոր դիակին մերկ լուսանկարը, որ աւելի կը նպաստէր բնականաբար տիրող յուզումը խորացնելու:

Շրջանային ժողովը նկատելով այս պարագան որ կրնար անհամեմատօրէն մեծ հետեւանքներու հասնիլ, որոշեց հինգ հոգինոց յանձնախումբի մը կազմութիւնը, որ առարկայօրէն հաւաքելով ամէն վկայութիւն, վերջնական արժէք ներկայացնող եզրակացութեան մը հասնի:

Յանձնախումբը դիմեց այն ֆէտայիներու վկայութեան, որոնք Գէորգի կողքին կռուած էին վերջին անգամուն ու ծանօթ էին մանրամասնօրէն ոչ միայն Գէորգին այլեւ իւրաքանչիւր կռուողի մարտական դիրքին՝ կռուի ընթացքին:

Դիմեց Ղասըմ պէկի եւ քիւրտերուն՝ Ավզուտ գիւղացի Ռէս Մալխասի միջոցաւ, ու հասաւ այն եզրակացութեան թէ Գէորգը մահացնող դաւադիր ձեռքը Ռուբէն Տէր Մինասեանինն էր:

Այս որոշմամբ կը չքմեղանար նաեւ Սուլուխցի Սամօն որ կ՛ամբաստանուէր իբրեւ մեղսակից՝ Գէորգը սպաննողին:

Հակահարուածը մեծ պիտի ըլլար ժողովականներուն մէջ ի լուր սոյն եզրակացութեան: Յանձնախումբը կանխատեսեց այս բանը ու բաւականացաւ միայն իր կազմին աւելցնելով Զաւարեանը, Տոքթ. Զաւրիէվը, Վարդան վարդապետը, Հաճի Յակոբը, Պոլոյեան Մկրտիչը, Սասունցի Մանուկը եւ զիս:

Խորհրդակցաբար ամէնքը որոշեցին գաղտնի պահել Գէորգի սպանութեան պարագաները՝ ժամանակի ընթացքին կարելի մոռացութեան մը տալու համար:

Ժողովը որոշեց նմանապէս պատարագ մը մատուցանել տալ ու առիթը օգտագործել քիչ մը դրամ հաւաքելու, Գէորգին եւ բոլոր նահատակներուն դամբարան մը կարուցանելու համար »:

__________________

Տե՛ս

Ա.ՄԱՍ   http://maratoug.com/archives/6347

Բ.ՄԱՍ   http://maratoug.com/archives/6446

ՖԻԼԻՓ  ՍԱՍՈՒՆ

Մայիս  20,  2015


Comments are closed.