ՀԱՅԿԱԿԱՆ «ՅԵՂԱՓՈԽՈՒԹԵԱՆ» ՄՈՒԹ ԾԱԼՔԵՐԸ հնչակ-դաշնակ-բանակ (ՀԱՀԳԲ)

           

ՀԱՅԿԱԿԱՆ  «ՅԵՂԱՓՈԽՈՒԹԵԱՆ»

ՄՈՒԹ  ԾԱԼՔԵՐԸ

հնչակ-դաշնակ-բանակ (ՀԱՀԳԲ)

The dark sides of the armenian « revolution »

Les côtés sombres de la « révolution » arménienne

hntchag-tashnag – ASALA

Ա. ՄԱՍ

Սոյն յօդուածով որեւէ կերպ կասկածի առարկայ չեն դառնար անհատ հայ յեղափոխականներու մաքրամաքուր հայրենասիրութիւնն ու անձնազոհութիւնը, այլ միայն ու միայն կայսերական ուժերու ծառայ եւ գործակալ՝ օտարածին պարագլուխներու եւ շարժումներու գրչահարումը:

Այս առումով նկատի ունենալ երկու ականաւոր ՅԵՂԱՓՈԽԱԿԱՆՆԵՐ: ԳԷՈՐԳ «ՉԱՒՈՒՇ» ԵՒ ԱՆԴՐԱՆԻԿ «ՓԱՇԱ»:

Տեսէ՛ք որ աստիճան թրքաբարոյ հակումներ ունինք, որ ցայսօր չենք կշտացած թրքական մակդիրներէ: Առանց այս մակդիրներուն, ո՛չ ոք պիտի իմանայ, ո՞վ է Գէորգ, ո՞վ է Անդրանիկ:

Գէորգ կռնակէն սպաննուեցաւ Սուլուխի կռուին, դաշնակ լակոտ Ռուբէն Տէր Մինասեանի կողմէ՝ հրահանգ ստանալով «ՎԵՐԷՆ» (1907թ.), իսկ Անդրանիկը նոյն խմբակցութեան պետական գլուխներու կողմէ թուրքերու համագործակցութեամբ հետապնդուեցաւ, իր յաղթարշաւներուն վերջ տալու համար (1918թ.):

Պետական բարձրաստիճան մակարդակի դաւաճանական այս գործողութիւնը – haute trahison, պատճառ հանդիսացած էր, որ Անդրանիկ խոր կսկիծով հոգին աւանդէ հայոց բուն հայրենիքի մէջ՝ Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ, ուր հասցուած էր բարեսիրական նուիրատուութիւններով:

Անդրանիկ առաջինը պէտք էր ըլլար Պատերազմի նախարար, կամ Պաշտպանութեան նախարարի պատասխանատուութեան կոչուելու:

Տե՛ս    http://maratoug.com/archives/6516

Նա՛եւ    http://maratoug.com/archives/7028

Առաջին փաստաթուղթի հեղինակն է ԱՆԴՐԱՆԻԿի քարտուղար ՄԱԽԼՈՒՏՕ-ն՝ ՍՄԲԱՏ ԶՕՐԱՎԱՐ:

Իսկ երկրորդ փաստաթուղթի բացայայտման հեղինակն է նոյնինքն ԱՆԴՐԱՆԻԿ, երբ յաղթանակի շնորհիւ թրքական շտապի մօտ գաղտնի թղթածրար մը կը գտնէ, որու մէջ կար դաշնակցութիւն գործակալութեան պետական մակարդակի հեռագիրը, յղուած օսմանեան կայսրութեան՝ իր ուժերու զինազերծման համար:

1915-16 ՋԱՐԴԵՐէն ԵՐԿՈՒ ՏԱՐԻ ԵՏՔ … 1918ին:

ՃՕՆ ԿԻՐԱԿՈՍԵԱՆ քաղաքագէտը Անդրանիկի անձնական արխիւէն օգտուելով կ՛անդրադառնայ իր գրքով՝ «Առաջին Համաշխարհային Պատերազմը եվ Արեվմտահայությունը», ԵՐԵՎԱՆ 1965թ.:

Աստուածային յայտնաբերում մը, որոնցմով բացայայտուած են հաւաստի փաստեր:

Նմանօրինակ վաւերագրութիւններ բնականաբար բազմաթիւ են, սակայն դիտաւորութեամբ ոչնչացուած կամ արխիւային արձանագրութիւն չունին, բայց եւ այնպէս պատմական իրողութիւնները, ինչ կը վերաբերի օրինակի համար դաշնագրերու, պայմանագրերու, զորս կարելի չէ եղած խեղդել՝ մնացած են ջուրի երես:

Հայկական «յեղափոխութեան» մութ ծալքերու ժամանակահատուածը եթէ նկատի ունենանք 19րդ դարու վերջին մէկ երկու տասնամեակը եւ որոշ կարեւորագոյն դէպքեր, հասնելու մինչեւ քսաներորդ դարու համարեա կէս հատուածը, առանց ժամանակագրական շաղակրատութեանց, արդէն բաւականին եղելութիւններով կը բացայայտեն իրենց բացարձակ յօրինուածքը – pure fabrication.

Իսկ որպէսզի այս բացարձակ մեքենայութիւնները – pure machinations պարզաբանուին, կը բաւէ մատնանշել ստեղծագործութեան արմատներն ու գործողութիւններու արդիւնքները:

Հայկական առաջին «յեղափոխական» խմբաւորումներէն երկուքը ժամանակին համապատասխանող ոչ հայկական կայսերական նկրտումներու ստեղծագործութիւն են: Հնչակ – դաշնակ:

Բաւական «ուսումնասիրողներ», «հետազօտողներ», «պատմաբանական մակդիրներու» Ph.D թեկնածուներ, ընդհանրապէս տարուբերուած են դիւցազներգական նկարագրութիւններով, որտեղ գոյութիւն չունին ինքնաքննադատական անկողմնակալ արժեւորումներ:

«Յեղափոխական»  խմբակցութիւնները

Հայկական աղբիւրներու մէջ ընդհանրապէս՝ ոչ ստիպողաբար հայերէնով, նոյնիսկ «ակադեմական» ու «պատմագիտական» մակարդակի՝ յաճախակիօրէն նախակրթարանային զգացական տարողութիւն ունեցող վերելքներով կը նշուին միօրինակ ճվճուոցներ, ինչպիսիք՝

«մե՜ր հայկական լեռնաշխարհը» …

«մե՜ր պապենական ժառանգը» …

«մե՜ր «հերոսական» անցեալը» …

«մե՜ր կուսակցութիւնը», եւյլն, եւյլն:

Այս ոճով ալ կը կատարուին «յեղափոխական» խմբակցութիւններու պատմական ակնարկները, իբր թէ հայկական ստրկամտութիւնը փոխարինած են յեղափոխական ճրագով:

Հայկական «յեղափոխութեան» բուն ճրագակիրները եղան Ռուսական եւ Բրիտանական դիւանագիտութիւնները:

Այս իրողութիւնը անոնց որոնց հաշուոյն չի գար, չեն ընդունիր:

Անկեղծ ասած, մինչ օրս հայու օտարամոլ եւ ստրկամիտ նկարագրի գոյատեւութիւնը ամուր փաստարկ է այս իրողութեան:

Բարեգործական  Ընկերակցութիւններ

1860թ. Առաջին բարեսիրական կառոյցը՝ «Բարեգործական Միութիւն», ծնունդ կ՛առնէ Կ. Պոլսոյ մէջ (այսօրուայ Իսթանպուլ), նպատակ ունենալով տարածաշրջանի (Կիլիկիոյ) հայութեան վերականգնումը: Բնականաբար մշակութային մակարդակի:

Ականաւոր դէմքերէն էին, Մ. Պէշիկթաշլեան, Յովսէփ Շիշմանեան – Ծերենց, Ն. Սվաճեան, Ս. Թագւորեան եւ բժ. Հ. Քադիպեան:

Պէշիկթաշլեան եւ Շիշմանեան Պոլսոյ մասոնական «Սէր» ժողովարանի անդամներ էին:

Նոյն ժամանակին, Մ. Նալբանդեան Ն. Սվաճեանի («Մեղու» հանդէսի խմբագիր) եւ Ս. Թագւորեանի հետ կեանքի կը կոչեն «Երիտասարդներու Ընկերութիւնը»:

Այս տարիներուն, մինչ Զէյթունի ապստամբութիւնը տեղի էր ունեցած (1862թ.), Ս. Թագւորեանի հաւաստմամբ մասոններու այս խմբակցութեան կողմէ Իտալիոյ մասոնական օթեւանի գլխաւոր դէմքերէն եւ Մարքսի բարեկամ Ճուսեփփէ Մացցինիի – Giuseppe Mazzini ներկայացուած հայցով Կ. Պոլսոյ մէջ յաւելեալ ժողովարաններ կարգելու նպատակներ կը յայտնուին, բոլորի ղեկավարման պատասխանատուութիւնը վստահելու Անգլիական օթեակին:

Այդպէս ալ կը կատարուի: Հայկական ֆրանկմասոնական օթեւաններ ակտիւ են մինչեւ 1920:

1870-1880թթ. Կը գործէն կարգ մը ընկերակցութիւններ.

«Արարատեան»՝ Վանի մէջ, «Դպրոցներու բարեկամներ» եւ «Արեւելքը»՝ Մշոյ մէջ, եւ «Ազգայնական կանայք»՝ Կարնոյ մէջ: Յետագային առաջին երեքի միութեամբ կեանքի կը կոչուի «Հայոց Միացեալ Ընկերակցութիւնը»: Բոլորն ալ ընկերային գործունէութիւն ծաւալող:

Յեղափոխական  խմբակցութիւններ

1872-1874թթ.: «Միութիւն ի փրկութիւն»՝ Վանի մէջ: Ըմբոստական շարժման առաջիններէն: Շուտով զանազան անհատականութիւններ կ՛առաջարկեն միանալ անոնց, սակայն հակաթրքական գործունէութիւններ ծաւալելու յենարանը կը նկատեն ռուսաց հպատակներ դառնալու անհրաժեշտութեան մէջ:

1878-1880թթ.: «Սեւ Խաչ»՝ Վանի մէջ: Թէեւ թրքական-քրտական կեղեքումներէն ժողովուրդի պաշտպանութեան կոչումը կ՛ունենան, սակայն «սեւ խաչ» որակումը կը վերաբերի «երդմնազանց» անդամներուն, որոնք անմիջապէս մահուան պէտք է դատապարտուին:

Մէկ խօսքով, «սեւ խաչ» անուանումը կը վերաբերի հայեր սպաննելուն:

1881-1883թթ.: «Պաշտպան Հայրենեաց»՝ Կարնոյ մէջ: Հիմնադիր՝ Խաչատուր Կերեկցեան եւ Կարապետ Նշկեան: Ղեկավար կազմին մէջ էին նաեւ՝ Յակոբ Իշղալացեան, Յովհաննէս Ասատուրեան, Ալեքսան Եթելիկեան, Եղիշէ Դուրսունեան: Գործունէութիւնը երկարատեւ չեղաւ:

Որոշ պատմագիրներու նկարագրութեամբ իբր «Պաշտպան Հայրենեաց»ը միացման մը արդիւնքն էր, «Գերագոյն Խորհուրդ» խմբակցութեան հետ, որ կը ղեկավարուէր բժ. Բագրատ Նաւասարդեանի կողմէ, իր կեդրոնատեղիէն՝ Թիֆլիս: Այս նկարագրականը կը մնայ անվաւեր:

«Պաշտպան Հայրենեաց» առաջին յեղափոխական այս կազմակերպութեան հիմնադիրներէն Կերեկցեան դաւաճանաբար կը սպաննուի դաշնակցութիւն գործակալութեան տեղական կոմիտէի որոշմամբ, պարզապէս որովհետեւ «կը մերժէր հապշտապ յեղափոխական գործողութիւնները»:  (Ըստ ստաբան Վարանդեանի Հ.Յ.Դ. պատմութեան, Ա. հատոր, էջ-79, Երեւանեան հրատարակութիւն)

Արամ Արամեան կոչեցեալի մը կողմէ կատարուած այս ահաբեկումը հիմնուած էր դաշնակներու օրուայ նշանաբանով՝ «ան որ մեզ հետ չէ, մեզի դէմ է»:

Տե՛ս    http://hpj.asj-oa.am/641/1/1964-2(292).pdf

«Խ. Կերեքցյանը և նրա .գաղափարական կողմնակիցներից շատերը, համաձայն չշինելով Նոր սաղմնավորված դաշնակցության տակտիկական գծին, տեռորին ու անժամանակ ընդվզումներին (թեպետ 1890 թ. իրենց էլ էր հրապուրել այդ խայծը), պայքար սկսեցին նրա դեմ, որն ավարտվեց մի ահավոր ողբերգությամբ. դաշնակցության տեղական կոմիտեի որոշմամբ 1891 թ. օգոստոսին Խ. Կերեքցյանը տեռորի ենթարկվեց»

Կարինի « Պաշտպան հայրենյաց» կազմակերպության պատմությունից

Ռ. Հովհաննիսյան, (1964) Էջ 298

Արմենական

1885-1921թթ.: Վան: Մկրտիչ Փորթուգալեանի «Հայկական կուսակցութիւն» կառոյցէն յետոյ իր աշակերտներուն կողմէ ծնունդ առած, եւ որոնց մէջ նաեւ «Սեւ Խաչ» կառոյցէն անդամներ:

Մկրտիչ եւ Գրիգոր Թերլեմեզեաններ, Ռուբէն Շատվորեան, ԳԷորգ Օտեան, Գրիգոր Աճէմեան, Մ. Պարուդճեան, Ղեւոնդ Խանճեան, Գրիգոր Պեոզիկեան եւ Գարեգին Մանուկեան:

Փորթուգալեանը, ըստ նկարագրութիւններու, Վանի մէջ իր գործունէութեան ընդդիմացող հայերու մատնութեամբ նոյն տարին աքսորուած է ի Ֆրանսա՝ հարաւային Մարսէյլ քաղաքը:

Այս եղելութիւնը կասկածելի է, որով Օսմանեան իշխանութեան համար պէտք պիտի ըլլար դիմել երկու տարբեր լուծումներուն՝ բանտարկութեան կամ մահապատժի:

Ինչո՞ւ աքսոր, ինչո՞ւ դէպի Ֆրանսա՝ ինքնին հարցադրումներ յառաջացնող պատճառներ են:

Այս կառոյցը «Պաշտպան Հայրենեաց»ի նման ծնունդ առնելով Արեւմտեան Հայաստանի ծոցը՝ կը գոյատեւէ մինչեւ Վանի հերոսամարտը, ու կը լուծուի դարձեալ ներհայկական բզքտումներու պատճառաւ: Գլխաւորաբար օտարածին նկրտումներու հետեւանքով:

ԱՐՄԵՆԱԿԱՆ անուանումը հիմնուած է Փորթուգալեանի «Արմենիա» թերթի օրինակով:

Վանի հերոսամարտէն ետք (1896թ.) կազմակերպութենէն վերապրած գործիչներ կը միանան «Վերակազմեալ Հնչակեաններուն», որոնցմով յետագային կը կազմուի «Հայ սահմանադրական-ռամկավար» կառոյցը:

Մինչեւ 1921 թուականը զանազան անուանումներով նորածին միութիւններու իբրեւ արդիւնք, այս անգամ կը կազմուի «Ռամկավար Ազատական» խմբակցութիւնը:

Հետեւաբար, տարածուն մեկնաբանութիւնը, ըստ որու Արմենականներէն ծննդաբերուեցան Ռամկավարները, մանաւանդ այս վերջիններու ամերիկեան հովերով ու մասոնական զինանշանով՝ առասպելական է:

Հնչակեան

Hunchakian

1887-1920թթ.: Ժընեւ: Հիմնադիրները ազնուական – aristocrate ընտանիքներու զաւակներ՝ Ռուսաստանի հայեր, որոնք ուղարկուած էին Եւրոպայ՝ Փարիզ, Զուիցերիա, ուսման համար, եւ որտեղ բնականաբար անգիտակցաբար կը թրծուին Եւրոպայի մէջ արդէն իսկ հասունացած Հրէից արմատներու ըմբոստական գաղափարներով, յատկապէս Մարքսիզմի:

Մարքսիզմը հայելին է համայնավարութեան: Մարքսը ինքնին ըլլալով մասոն, իր խռովարար գաղափարներու հեղինակը իսկութեան մէջ եղած է համայնավարութեան ռահվիրայ՝ Մովսէս (Մոշէ) Հէսս – Moses (Moshe) Hess (1812-1875), հրեայ փիլիսոփայ:

Սակայն բոլորի արմատը կու գայ 19րդ դարու կէսի Հեգելեան – Hegelian փիլիսոփայութենէն (1840թ.), որու պտուղները աճեցան Սիոնական ընկերվարութեան – Zionist socialism, Անիշխանական ընկերվարութեան – Anarchiste socialism եւ Մարքսիստական ընկերվարութեան – Marxist socialism, մէջ, գլխաւորաբար վերեւ նշուածներու կարգին, Միխայիլ Բակունինի եւ Ֆրիտրիխ Էնկելսի:

1880ական ժամանակաշրջանէն Ֆրանսայի մէջ կ՛արմատանայ Մարքսիզմը Ժիւլ Կէտի – Jules Guesde նախաձեռնութեամբ, որ քննադատական էր հանրապետական վարչակարգի գաղափարի հանդէպ, հետեւաբար յեղափոխական ընկերվարութեանsocialisme révolutionnaire ջատագով էր: Այս հոսանքը հետզհետէ համայնավարական գունաւորում կը ստանայ:

ԱՒԵԼԻ ՃԻՇՏ, ՀԱՄԱՅՆԱՎԱՐԱԿԱՆ ԾԱԾԿՈՅԹԸ ԿԸ ՀԱՆՈՒԻ:

Ասոր հակառակ Ժան Ժորէս – Jean Jaurès աւելի բարեկարգիչ ընկերվարական socialisme réformiste շարժման քարոզիչ էր:

Հնչակ – դաշնակ խմբակցութիւնները առաջին հոսանքի համակիրներ էին, որ եւս տարածուն էր ռուսական ընբոստական շարժումներու մէջ:

Անոնք հետամուտ էին socialisme révolutionnaire, «ընկերվարական» – համայնավարական գաղափարախօսութիւնը պատշաճեցնելու օսմանեան կայսրութեան հայկական նահանգներու մէջ:

Խորքին մէջ, կարկտանային հագուստներ պիտի ներածէին օսմանեան կայսրութեան հայկական նահանգներու մէջ:

Հնչակեան խմբակցութեան կազմաւորման ոգեւորող ազդակը կ՛ըսուի թէ Փորթուգալեանը եղած ըլլայ, իր «Հայաստան» (Արմենիա) լրագրով՝ Մարսէյլ, որ ներշնչման աղբիւր կը հանդիսանայ զայն ընթերցող Ռուսաստանէն հաստատուած հայ երիտասարդներու համար:

Սակայն միաւորուած կազմակերպական կառոյց մը ստեղծելու գաղափարին ըստ երեւոյթին կ՛ընդդիմանայ Փորթուգալեան, որու հետեւանքով Աւետիս Նազարբեկեան՝ Փորթուգալեանի «Հայաստան»ի յեղափոխական յօդուածագիրը իր նշանածին (Մարօ Վարդանեան) հետ Փարիզէն կը մեկնի Ժընեւ (1886թ.), որտեղ կը միանան Ռուսաստատնէն չորս այլ երիտասարդներու հետ: Բոլորն ալ 20ական տարիքի ջահելներ:

Այստեղ եւս, հարցականի տակ առնուելիք իրողութիւն կայ:

Եթէ Փորթուգալեան կը նկարագրուի ըլլալ՝

– «հայկական յեղափոխութեան յառաջապահ դրօշակիրի պատուանդան»…,

– «Մ. Փորթուգալեանի դերն ու նշանակութիւնը հայ երիտասարդութեան յեղափոխական զարթօնքին ոգեւորման մէջ»…,

– «ազգային-ազատագրական պայքարի իր գաղափարները աւելի յանդուգն կերպով տարածելու ասպարէզը»…,

– «ոտքի հանեց Վանի երիտասարդութիւնը»…,

– «հիմնեց «Արմենիա» թերթը եւ ամբողջական նուիրումով փարեցաւ անոր միջոցաւ հայկական յեղափոխութեան գաղափարական կրակը բոլորին հասցնելու աշխատանքին»…,

– «Մինչեւ 1921ի իր մահը, Փորթուգալեան հաւատարիմ մնաց հայ ազգային-ազատագրական պայքարի կրակը ամբողջ աշխարհի հայութեան հասցնելու առաքելութեան»…։

http://www.azator.gr/yushatetr/4217–1848-1921-

Ինչո՞ւ նոյն Փորթուգալեանը ընդդիմացաւ երիտասարդներու առաջարկին՝ միակամ կառոյցի կազմաւորման համար:

Ուստի անտեսուած երիտասարդներ՝ Գաբրիէլ Կաֆեան, Ռուբէն Կարապետեան (Խանազատ), Նիքոլայ Մատինեան եւ Մկրտիչ Մանուչարեան, որ շատ չանցած կը լքէ, ու զինգ կը փոխարինէ Գէորգ Ղարաթեան Ֆրանսայի հարաւէն՝ կը կազմէն Հնչակեան խմբակցութիւնը:

Ասոնցմէ որեւէ մէկը Արեւմտեան Հայաստան ոտք չէ դրած:

Ուշադրութեան արժանի է հետեւեալ վկայութիւնը:

«1887 թ. Ժնևում հեղափոխական երիտասարդների նպատակադրումը շատ լուրջ ու հայրենապաշտական էր, բայց և չափազանց ռոմանտիկ՝ «Արևմտահայաստանի ազատագրությունն այդ գիշեր այնքա՜ն մոտ էր թվում»: Բայց ահա առաջին իսկ քայլերը դեմ են առնում իրականության պատնեշին. Մարսելի «Արմենիա» լրագրի խմբագիր Մկրտիչ Փորթուգալյանը ոչ միայն չի խրախուսում, այլև հորդորում է հետ կանգնել խելահեղ ծրագրերից… Ու ծագում է հարցը՝ որտեղի՞ց կարելի է կազմակերպել ու ղեկավարել ազատագրական շարժումը: Ռուբեն Կարապետյանը (Խանազատ) չի հավատում Ժնևից Հայաստանում հեղափոխություն անելու գաղափարին և, ի վերջո, դուրս է գալիս շարքերից, մեկնում Պոլիս և այնտեղ վերջնականապես համոզվում, որ դա հնարավոր չէ. «Ժնևում ծրագրել էին փրկել Արևմտահայաստանն ու արևմտահայությանը, բայց ո՛չ մեկի, ո՛չ էլ մյուսի մասին գաղափար չէին ունեցել: Որտեղի՞ց ունենային, չէի՛ն եղել, չէի՛ն տեսել»: Ի դեպ, Քրիստափոր Միքայելյանն ու Սիմոն Զավարյանն էլ Թիֆլիսից էին ուզում հեղափոխություն անել, բայց իրե՛նց կուսակցությունն ստեղծելով»:

www.grakantert.am/քսան-հազարների-վերափոխվող

Երեք երիտասարդներով կոմիտէ մը կը կազմուի, որպէսզի կառոյցի ծրագիրը նախապատրաստուի: Նազարբեկեան, Վարդանեան (Նազարբեկեանի նշանածը), եւ Հարաճեան: Այդպիսին կը կատարուի, եւ որու ներշնչման գլխաւոր աղբիւրները կը հանդիսանան ռուս յեղափոխականներ, որոնք եւս կը գտնուէին Ժընեւ՝ ԿէորԿի Բլեխանով – Gueorgui Plekhanov, եւ Վէրա Զասսուլիչ – Véra Zassoulitch, եւյլն: երկուքն ալ ռուսական ազնուական – aristocrate ըմբոստական գաղափարապաշտներ. անիշխանական – anarchiste, ոչնչական – nihiliste, ապա Մարքսիստ – Marxiste.

Հնչակ – դաշնակ զոյգը նոյն հոսանքներու ընդօրինակողները եղած են:

Ի դէպ, այս առումով, հնչակ-դաշնակ եղբայրները ակտիւ մասնակցութիւն ունեցած են «Ընկերվար Միջազգայնական» կոչուած կառոյցի աշխատանքներուն, ինքնին ըլլալով նաեւ մասոնականութեան ճիւղաւորում մը:

1887ին հնչակները լոյս կ՛ընծայեն իրենց օրկանը՝ «Մշակ», որու ոգեշնչման աղբիւրը մի անգամ ընդ միշտ կը մնայ ռուսական:

Այստեղ եւս յստակ է հայկական ո՛չ մէկ ինքնուրոյն մտայղացման գոյացութեան:

Յատկանշական է հնչակներու յետագային ունեցած գործունէութեանց ծաւալը սկսած Կ.Պոլսէն մինչեւ Արեւմտեան Հայաստանի տարածքը՝ ժողովրդային զանգուածը հրահրելու ըմբոստութեան, որոնց գլխաւորը մէկ կողմէն Գում Գաբուի բողոքի հաւաքն էր (1890թ.), միւսը Սասնոյ ապստամբութեան գրգռումը (1894թ.), առաջնորդութեամբ Մուրատի (Համբարցում Պօյաճեան) եւ Միհրան Տամատեանի, ապա Պապ Ալիի ցոյցը (1896թ.),

Բոլորն ալ աղիտալի հետեւանք ունեցան ի վնաս հայկական բնակչութեան:

Իրենց գործունէութեան դաշտը կը ներբակէր նոյնիսկ՝ Ռուսաստանէ զատ, Ռումանիա, Պուլկարիա, Անգլիա, Ամերիկա, Պարսկաստան, Եգիպտոս, եւյլն:

Եւս յիշատակութեան արժանի է հնչակներու «տեռորիստական» գործունէութեանց ալիքները, որոնց լիիրաւ ընդօրինակութիւնը իր կատարումը գտաւ դաշնակներու կողմէ:

Այս դաշնակները մինչ օրս կը շարունակեն ընդօրինակութիւններով, նմանակումներով եւ մրցակցային ոճով աշխատանք տանիլ իրենց գոյութեան ապահովման գնով: Նոյնիսկ «ՅԵՂԱՓՈԽԱԿԱՆ» անուանումը գողացուած է Հնչակեաններէն, վասն որոյ հնչակները իրենք զիրենք կը կոչէին Հնչակեան Յեղափոխական Կուսակցութիւն (1890թ.):

Հնչակեան կազմակերպութեան կը վերագրուի նաեւ Թալէաթ Պէյի (փաշա) սպանութեան որոշումը ԱՌԱՋԻՆ ԱՆԳԱՄ՝ իրենց 7րդ պատգամաւորական ժողովին ընդունած որոշմամբ, որ տեղի ունեցաւ Գոնսդանցա (Ռումանիա), օգոստոս 1913թ.:

Այնպէս որ, դաշնակներու նախաձեռնութեամբ Նեմեսիս թատերախաղը արդէն իսկ իր ակունքները ունէր հնչակներու մտայղացման մէջ, եւ որ իւրացուեցաւ դաշնակներու կողմէ:

Թալէաթի սպանութիւնը պիտի կատարուէր Թուրքիոյ ծոցին մէջ՝ Կ.Պոլիս, հիմք ունենալով Կիլիկիոյ կոտորածները՝ աւելի ճանչցուած որպէս Ատանայի ջարդերը: Եւ գործողութեան կատարման համար ուղարկուած խումբը ձերբակալուելով չիրականացաւ:

Խումբի անդամներէն էին, Յակոբ Ղազարեան, Գաբրիէլ Քէշիշեան, Սմբատ Վարդան եւ Ռուբէն (անշուշտ ոչ դաշնակ լակոտ Տէր Մինասեանը):

Դաշնակները այդ ժամանակ տակաւին Իթթիհատականներուն հետ ճերմակ ձեռնոցներով մէկզմէկ կը սեղմէին:

Սակայն հնչակներն ալ իրենց կարգին յոյսեր կը դնէին Իթթիհատականներու ընդդիմադիր՝ Իիթիլաֆականներուն վրայ:

Թալէաթը միակ թիրախը չէր, այլ նպատակադրուած էին կառավարութեան այլ անդամներ:

Հնչակեանները կը պառակտուին, նորանոր անուանումներով հանդէս գալով, նաեւ իրարամէջ սպանութիւններ կ՛ապրին, ճիշտ դաշնակներու նման, նոյնիսկ հնչակ – դաշնակ զինեալ հակամարտութիւններու, զորս տեղի ունեցան դեռ 1958-59 թուերուն եւս, Լիբանանի առաջին քաղաքացիական կռիւներուն, ուր երկու հակադիր խմբակցութիւնները Լիբանանեան հակամարտող ուժերու կողքին «եղբայրասպան» սաստիկ բախումներ ունեցան, որոնց վերքերը մինչեւ 70ականներուն ծագած քաղաքացիական Կռիւներու ժամանակ թողած էր իր հետեւանքները:

Հնչակներու շրջանը՝ Հաճըն, իսկ դաշնակներու շրջանը՝ Պուրճ Համմուտ (կամուրջով մը բաժանուած մէկը միւսէն) կ՛ապրէին թշնամացած, բաժանուած ընտանիքներ այդ օրերէն: Եւ կուսակցական, մարզական բուռն լարուածութիւններ մշտակայ վիճակներ էին:

Այսօր երկու խմբակցութիւնները դարձեալ հակառակ դիրքերու վրայ կը գտնուին Լիբանանեան քաղաքական տագնապին ազդող հակադիր կուսակցութիւններու եւ կազմակերպութիւններու մէջ:

Հայ Դաւաճանական Դաշնակցութիւն – ՀՅԴ

Armenian Traitorous Federation – ARF

1890-1920թթ.: Ծնունդ առած Ռուսական կայսրութեան քթին տակ՝ Թիֆլիս այսօրուայ Թպիլիսի, հայակործան այս խմբաւորումը մինչ օրս միւսներուն նման հանդէս կու գայ կուսակցութիւն մակդիրով:

Գոյատեւումը ապահովուած է միջազգային թաքուն կազմակերպութեանց գործակատարը հանդիսանալուն շնորհիւ:

Բայց ի՞նչ «կուսակցութիւն»

Ո՞ր երկրի կամ պետութեան քթին տակ կազմուած եւ ի վերջոյ օրինականօրէն ճանչցուած «կուսակցութիւն» ???

Որո՞նք ճանչցած են ասոնց իբրեւ «կուսակցութիւն» ???

Այս խմբակցութեան մէջ գաղափարախօսական իմաստով գոյութիւն ունի, ամէն բանէ առաջ հիմք ունենալով մարքսիզմն ու համայնավարութիւնը, միեւնոյն ժամանակ ռուսական եւ հակադիր՝ եւրոպական կայսերական մտածողութեան թթխմորը:

Այս խմբակցութիւնը իր գոյացած օրուընէ իսկ, իր գործունէութեամբ արտացոլած է ԵՐԿՈՒ ՀԱԿԱԴԻՐ ուժերու նպատակասլացութիւնը:

Մինչեւ անգամ, այդ ՀԱԿԱԴԻՐ ուժերուն ծառայելու գործակալական – լրտեսական ոճը: Եղած են իսկական ԾԱՌԱՆԵՐ՝ ԲՈԼՈՐԻՆ:

Արեւմտեան որոշ ռազմագիտական ուսումնասիրութեանց հիմնարկներ խմբակցութեան ծնունդը կը վերագրեն անգլիացի մէկը միւսին յաջորդող այդ օրերու վարչապետներ՝ Ուիլիամ Կլատսդոնի – William Gladstone եւ Լորտ Սալիզպըրիի – Lord Salisbury հովանաւորութեան: Սակայն այս վարկածը հարիւր առ հարիւր հաւատալի չէ:

Անոնք հիմնուած են այն իրողութիւններէն, որ անգլիական ժամանակուայ դիւանագիտական եռուզեռը լծուած էր ռուսական կայսերական ծաւալման դիմադրելու, որու պատճառաւ հայկական նահանգներու մէջ «բարեգործումներ» իրականացնելու համար ռուսաց նման դիւանագիտական դիմակային «արշաւանքներ» կը մղէին:

Հայկական կողմը իր «յեղափոխաշունչ» մոմերը չէր գիտեր որու ջահերով վարել:

Որո՞նք են այս խմբաւորման առաջնորդող դէմքերը: Քիչ տեղեկութիւններ կան անոնց մասին: Իմացած ենք, եւ որու մասին իրենք երբեւէ չեն անդրադառնար, այն է, որ ռուսական հակաձարական Narodnaya Volya «յեղափոխական» գաղտնի գործակալութեան անդամ՝ այծմօրուք Ք. Միքայէլեանը ե՛ւս հրէից արմատներ ունէր:

Ի դէպ, Narodnaya Volya ողողուած էր հրեաներով, որոնց շնորհիւ իրականացուցին Ալեքսանտր Բ. Ձարի ահաբեկումը (1881թ.):

Եթէ իրենց գաղափարին հակառակ որեւէ գործիչ Ք. Միքայէլեանի պէս ըլլար հրեայ, դաշնակ տպարաններէն առաւօտ-կէսօր-իրիկուն թուղթ ու թանաք պիտի թափուէր անոր հրէութիւնը պախարակելու:

Ինչ կը վերաբերի միւս այծմօրուք ռուսօֆիլ-մարքսիստ «մոհիկան Ռոստոմին», այն, որ Պաքուի 6,000 հայոց սպանդին պատճառ հանդիսացաւ իր «ղեկավարած» «պոլշեւիկ-դաշնակցական» ապիկար ռազմավարութեան պատճառաւ՝ ընդդէմ «իթթիհատ-մուսաւաթ համաթրքական նկրտումներուն» … (1918թ.):

Նկատի առէ՛ք, դաշնակ անճարակ ու անպատուաբեր հետեւեալ նկարագրականը.

«Նման պայմաններու մէջ եւ յատկապէս Ռոստոմի ու Շահումեանի միջեւ գոյացած համախոհութեամբ՝ Պաքուի հայ, ռուս եւ վրացի զինուորականութիւնը, պոլշեւիկ-դաշնակցական աննախադէպ համագործակցութիւն մը հաստատելով, ամբողջ թափով պայքարի դաշտ իջան դիմագրաւելու համար թրքական յարձակողականը։
Պաքուի հերոսամարտը տեւեց Յունիսէն մինչեւ Սեպտեմբեր՝ արձանագրելով յաղթանակի անմոռանալի պահեր եւ պատմութեան յանձնելով ազգային մեր ինքնավստահութիւնն ու հպարտութիւնը վարարող ռազմական նուաճումներ։ 
Ռոստոմի կողքին Պաքու փութացած էին ֆետայական սերունդին մեծանուն հերոսները, որոնք Սարդարապատեան հերոսամարտներու իրենց յաղթական նուաճումներէն խանդավառ, հաւաքուած էին Պաքու՝ նորաստեղծ Հայաստանի Հանրապետութեան թիկունքը վնասազերծելու նպատակով։
Անհաւասար ուժերով կռուի պայմաններուն մէջ մղուեցաւ Պաքուի հերոսամարտը, որ մինչեւ 
Սեպտեմբեր 14 կրցաւ դիմադրել թրքական գրոհներուն։ Պաքուի դիմադրութիւնը ծանր հարուած ստացաւ, երբ Լենինի ցուցմունքով պոլշեւիկեան ուժերը Պաքուն պարպելու հրահանգ մտացան եւ նաւ բարձրանալով հեռացան քաղաքէն, իրենց հետ տանելով մեծաքանակ ռազմամթերք եւ ոսկի…
Դաշնակցութիւնը մինչեւ Սեպտեմբեր 14 առանձինն ղեկավարեց Պաքուի հերոսական դիմադրութիւնը թրքական բանակին դէմ եւ քաղաքէն հեռացաւ միայն այն ատեն, երբ 
Պարսկաստանէն օգնութեան հասած Դաշնակից զօրքի հրամանատարութիւնը որոշեց Պաքուն յանձնել թուրքերուն։
Սեպտեմբեր 14էն 15ի լոյս գիշերն իսկ, հայկական դիմադրութեան ուժերու հեռանալով անպաշտպան մնացած Պաքուին տիրանալով, Նուրի փաշայի թրքական զօրքն ու մուսաւաթական թաթարները անմիջապէս լծուեցան քաղաքի անզէն հայ բնակչութեան համատարած ջարդին։ Օրեր տեւած ջարդին, քանդումին ու թալանին զոհ գացին շուրջ 6 հազար հայեր»։

Ահաւասիկ ասոնց դիւցազներգութիւնները:

Հիմա հարցադրումներ.

«պոլշեւիկ-դաշնակցական համագործակցութիւն» ???

«Ռոստոմի կողքին Պաքու փութացած» ո՞ր «հերոսները, որոնք Սարդարապատեան հերոսամարտներու իրենց յաղթական նուաճումներէն խանդավառ, հաւաքուած էին» … ???

Այն անօթի-ծառաւ սատկած հերոսնե՞րը, որոնք ո՛չ ուտելիք ունէին, ո՛չ կարգին հագուելիք (տարազ) … ճիշտ ինչպէս Լիբանանի քաղաքացիական կռիւներու օրերուն, հայկական շրջանի «պահակները-զինեալները» ամէն օր «2 հատ պէքմեզի սանդուիչ» կը ստանային «կեդրոնէն» բերուած … ???: [«պէքմեզ» (թրք.)=թանձրացուած շաքար ջուր]:

«Սեպտեմբեր 14ին» ռուսները քաշուեցան, իսկ դաշնակ վախկոտներու հրոսակախումբը ինչո՞ւ քաշուեցաւ … ???

Եւ ո՞վ ըսաւ որ «Պաքուն Հայաստանի թիկունքն է» ???:

Սիոնական ո՞ր ծրագիրներու համար «Պաքուի հերոսամարտ» ստեղծեցիք ձեզ համար: Ի սէր «Պաքուի նաւթահորերուն» ???

Եթէ Պաքուի մէջ «215,000 հայեր» կային, ինչո՞ւ «Պարսկաստանէն օգնութեան հասած Դաշնակից զօրքի հրամանատարութիւնը որոշեց Պաքուն յանձնել թուրքերուն» … ???

Բայց յստակ է այն, որ «փլուզման սեմին» կամ «մահամերձ» կամ «վերջին գալարումն ու շնչառութիւնը» ապրող թրքաց զօրքերուն դէմ դնելու ոռ պէտք էր:

Անդրանիկ մնացած էր առանձին՝ նոյն «թուրք-մուսաւաթականներու» դէմ ճակատամարտեր մղելու … :

«1918 թ. 1 սեպտեմբեր – Մի քանի հրամանատարներ իրենց ենթակաների հետ լքում են Հայկական հատուկ հարվածային գունդը և ուղղություն են վերցնում դեպի Դարալագյազ՝ Հայաստանի Հանրապետության սահմանը։ Անդրանիկի տրամադրության տակ 4 հազար զինվորից մնում են 1300-ը։

«1918 թ. 4 սեպտեմբեր – Անդրանիկի նախաձեռնությամբ Սիսիանի շրջանի բնակչության ներկայացուցիչների հավաք է կազմակերպվում։ Որոշվում է գունդը թողնել շրջանում և պաշտպանություն կազմակերպել թուրքական սպառնալիքից։

«1918 թ. 17-25 սեպտեմբեր – Սիսիանի բնակչությունը Անդրանիկի գլխավորությամբ պատրաստվում է թուրքական զորքի դիմադրությանը։

«1918 թ. 28 սեպտեմբեր – Մուսաֆաթական ռազմական ուժերի հարձակումը Գորիսի շրջանի վրա։ Անդրանիկն իր գնդով շտապում է օգնության։ Ճանապարհին, Աղուդի ու Վաղուդի գյուղերի մերձակայքում նորից տեղի է ունենում զինված ընդհարում տեղի բնակչության հետ»։

http://armenlur.do.am/publ/azatamart/fidayakan/zoravar_andranik/28-1-0-178

Դաշնակ պարագլուխներն ալ հնչակներու նման ազնուական – aristocrate դասին պատկանողներ ըլլալով, Հայաստանի ծոցէն հեռու, դարձեալ տոգորուած են օտար խառնշտկուած շարժումներու հովերով, որոնց արմատները հաստատուած են թաքուն կազմակերպութիւններու հողի վրայ:

Ներհայկական կեանքի մէջ Հայ Մասոնական Գործակալութեան – (ՀՅԴ) գոյութեան ապահովման հիմնական ուղին ամբոխավարութիւնն է:

Միջոցնե՞րը.

Սպառնութիւն, մոլեռանդութիւն, նենգաշորթութիւն, խեղաթիւրութիւն, փաստանենգութիւն, դիմաշրջութիւն, ահաբեկութիւն, ահաբեկչութիւն, ուղեղալուացում, ստորնացում, եւյլն:

Այս բոլորը բնականաբար հայերու կամ ոչ հայերու դէմ:

Սկզբնական ժամանակաշրջանէն ԱՆԿԱԽՈՒԹԻՒՆ բառը անգամ գոյութիւն չունէր իրենց ծրագրին մէջ: Այդպիսին եւս սեփականացուեցաւ Արեւմտեան Հայաստանի այդ օրերու Անդրանիկի գլխաւորութեամբ Ազգային Խորհուրդի շնորհիւ, որ յետագային արմատացաւ Փարիզի «խաղաղութեան վեհաժողովին» ներկայացող Արեւմտեան Հայաստանի հայերու ներկայացուցչութեան իբրեւ արդիւնք (1919թ.):

Դաշնակները գողացան նաեւ այդ «ազատ անկախ միացեալ Հայաստան» նշանաբանը:

Ձարական Ռուսաստանի մէջ ծնած ռուս «յեղափոխականներու» կողքին 160 ազգութիւններու մէջ միայն դաշնակներն ու սիոնիստ հրեաները կայսրութեան տապալման հետամտեցան, որու արդիւնքը եղաւ մեծ դաս, կայսերական գործակալական խողովակներով հայ-թաթարական (ազերի) ընդհարումներու գրգռումները (1905-1906թթ.):

Հայկական կարճամտութիւնը պիտի նկարագրէ այլապէս, իբր «Բաքվի նավթարդյունաբերության մէջ» «հայ եվ թաթար բանվորների հակամարտություն» …:

Յետոյ նոյն թաթարներու հետ համագործակցեցան ընդդէմ «պոլշէվիզմին» (1922թ.):

Այդ ժամանակէն խմբակցութիւնը կը կտրատուի երկու կարեւոր ճիւղերու՝ աջակողմեան – ձախակողմեան (1905-1908թթ.): Հակառակ արդէն իսկ գոյութիւն ունեցած հակամէտ գաղափարականներու եւ հոսանքներու:

Վիեննա կայացած չորրորդ ընդհ. Ժողովին (1907թ.) ընկերվարական-յեղափոխական ծրագրի հիմամբ կը նպատակադրուի տապալել ձարական եւ օսմանեան կայսրութիւնները:

ԼԻԻՐԱՒ ՍԻՈՆԱԿԱՆ ԾՐԱԳԻՐ:

Տակաւին աւելին.

1914թ. Յուլիս-օգոստոս ամիսներուն դաշնակներու Կարնոյ մէջ կատարած 8րդ ընդհ. Ժողովին որոշում կը կայացուի՝ ուր շեշտ կը դրուի յարգելու օսմանական Թուրքիոյ հանդէպ հայերու քաղաքացիական պարտաւորութիւնները … այսինքն մնալ անկողմնակալ՝ համաձայն այն սկզբունքին, որն է՝ «milleti sadika»:

Այս որոշումը իբրեւ թէ նախազգուշական քայլ մըն էր առնուած դաշնակ մարգարէներու հեռատեսութեան շնորհիւ, դեռ 7րդ ընդհ. Ժողովէն.

«Խնդրոյ առարկայ որոշումը իրողութեան մէջ առնուած էր Հ.Յ.Դ. 7րդ Ընդհանուր Ժողովին, որ Հ.Յ.Դ. պատմական Ընդհանուր Ժողովներու շարքին ամէնէն կարճատեւը եղաւ, գումարուեցաւ դարձեալ Կարնոյ մէջ եւ բացուեցաւ 17 Օգոստոս 1913ին ու տեւեց միայն մէկ շաբաթ։ Պատճառը միջազգային տագնապալի կացութիւնն էր, որ առաջացած էր մօտալուտ մեծ պատերազմի մը հաւանականութեան հետեւանքով … »:

Այսինքն սիոնական ծրագրաց կամակատար «դաշնակցութիւն» դաւաճանութիւնը տեղեկացուած էր «մօտալուտ» համաշխարհային պատերազմի հրահրումէն՝ … 1913-էն ???

1920ականներուն սկսան քիւրտերու ոռը համբուրել թէ՛ արիականութեան ցեղապաշտական մոլորուածութեամբ, թէ՛ անհարկի «յեղափոխական» մոլուցքով: Ըստ սովորութեան:

Տե՛ս քրտական Հոյպուն կազմակերպութեան պատասխանատու անձանց հետ կազմուած կոմիտէի անդամ Վահան Փափազեանի պատկերը:

HOYBOUN - TASHNAG

Բ. Աշխարհամարտին այս անգամ նոյն արիականութեան ցեղապաշտական մոլորուածութեամբ ստրկացան ի նպաստ Նացի Գերմանիոյ՝ Դրօ կոչեցեալ «տխրահռչակ» դիմագծի ղեկավարութեամբ: Մինչդեռ 1918ականներուն, Վրացիներու նոյնպիսի դիրքորոշումները պախարակեցին …

«Իր կողքին ունենալով Անդրկովկասով մէկ ցրուած թաթար-թուրք բնակչութիւնը եւ վայելելով Գերմանիոյ մերձենալու ուղին ընտրած վրացիներու համակրանքը, չըսելու համար աջակցութիւնը» …

http://www.azator.gr/yushatetr/10705-15–1918——–

Այս փէրուշան , զավալլը – misérable խմբագրական, յօդուածագրական ու «կուսակցական» ամբոխավարութիւնը եղած են ու կը շարունակեն մնալ հայկական աշխարհի թարախը:

Դաշնակ խմբակցութիւնը ամբողջ դաւաճանական / գործակալական ժամանակաշրջանը փրկուած կը համարէ առնուազն մէկ թատերական արարով՝   Նեմեսիս  (1920 – 1922թթ.):

Նեմեսիս

Nemesis

Ահաւասիկ մի անգամ ընդ միշտ հայկական յատկանշականութիւն չհամակող խորհրդանիշ:

Ի՞նչ կապակցութիւն ունի հունական չաստուածութիւնը հայկական վրէժխնդրութեան հետ:

Ասիկա օղակային առումով յարատեւաբար կը փաստէ հայկական օտարամոլութիւնը, աւելի ճիշտ՝ օտարալիզութիւնը, որ ժառանգուած է նոյնիսկ Տիգրան Մեծի օրերէն, որով որակուած էին իբրեւ «յունաց սիրողներ» – «philhellenes», «helleness », յետոյ հռովմէացուոց «ընկեր եւ դաշնակից» – «amicus et socius», իսկ յետագային թրքաց «հաւատարիմ միլլեթ» – «milleti sadika» . . . եւ այսպէս շարունակաբար մինչեւ օրս արաբներու կողմէ համարուած՝ «մեր հայ եղբայրները» – «إخواننا الأرمن»:

Նեմեսիսի գործողութիւններու վերաբերեալ հազուագիւտ են նկարագրութիւնները: Ի՞նչպէս տեղի ունեցան հրացանաձգութիւնները: Հակասական պատմագրութիւններ կան:

Օրինակ, Թալէաթ փաշայի զգետնումը նշուած է կատարուած ըլլալ ծոծրակէն (ետեւէն): Այդպէս ալ ներկայացուած է Հանրի Վէրնոյի – Henri Verneuil ՄԱՅՐԻԿ շարժանկարով: Այլ աղբիւրներ կը նշեն ուրիշ կերպ:

Նոյնինքն Թէհլիրեան – առանց ճշգրտութեան – գրած է «գլխէն կրակելու մասին»՝ իր գրքով: «Գլխէն» ???  ո՞ր կողմէն ???.

Որոշ հեղինակութիւններ կը գրեն Թէհլիրեանի փախուստի չդիմելը: Ուրիշներ նկարագրած են հակառակը՝ «վազում էր դեպի ներքեվ», որով «անցորդներու միջոցաւ շրջապատվելով» հարուածներ կը ստանայ:

Մնացած գործողութիւններէն հազիւ մէկ-երկուքի նկարագրութիւնները նշուած են «քունքէն», եւ «գլուխէն» կրակուած ըլլալ:

Նեմեսիսի առումով՝ այսինքն գործողութեան մտայղացման գաղափարի վերաբերեալ նոյնիսկ տարակարծութիւններ կան հեղինակաւորութեան վերագրման մարմաչով:

Կը նշուին Շահան Նաթալիի (Յակոբ Տէր Յակոբեան) գլխաւորած գաղափարականութեան մասին: Սակայն դաշնակ խմբակի մասոնական վերին մարմիններուն չհամընկնիր նման բացայայտումներ, այլ կը շարունակեն իրենց միօրինակ հանկերգները:

Այսինքն անոնց հաւաստումով, Նեմեսիսը զուտ «կուսակցական» մտածողութիւն էր, չգիտեմ ինչիս ընդհանուր ժողովի որոշման իբրեւ արդիւնք … որ իբր մնացած է «գաղտնի»՝ առանց ստուգիւ արձանագրութեանց …:

Նեմեսիսի աւարտը կը պսակադրուի ի վերջոյ հայ-վրացի-ազերի համագործակցութեամբ, երբ դաշնակ գործակալութեան նոր լօզունգը կ՛ըլլայ «պոլշէվիզմի» դէմ պայքարը՝ «վտարանդի կառավարութիւններ» խաբկանքի տակ (1922թ.):

Ընկերվարական, պոլշէվիկեան հողերու վրայ, եւ նոյն գաղափարախօսութեամբ ծնունդ առած դաշնակ խմբաւորումը առաջին իսկ օրերէն չզլացաւ ռուսական Narodnaya Volya (1878-1883թթ.) գործակալութեան համակրութեամբ եւ ընդօրինակութեամբ անիշխանական – anarchiste ակտեր հրահրել նոյն ռուսական հողին վրայ, իսկ հիմա «պոլշէվիզմը» կը դառնայ իրենց համար թիրախ՝ հայասպան վրացիներու եւ ազերիներու կողքին:

Դաշնակ խմբակցութեան դաւադրական – complotist  ուղեգիծը միշտ բացայայտուած է հանգրուան առ հանգրուան:

Ահաւասիկ մէկ քանիները.

1918թ. Յունիս 4, դաշնակ խմբակցութեան պետական գլուխներ կը ստորագրեն «Պաթումի պայմանագիրը»:

Դաշնակ խմբակային իշխանութիւնը առաջինը եղաւ պետական պարակտում ապրող օսմանեան կայսրութեան առջեւ ծունկի գալու «հաշտութեան եւ բարեկամութեան» այդ պայմանագրով:

Իրենց դիւցազնավէպերու մէջ դաշնակ դիւցազներգակներ չեն յիշեր այն, որ չորս ամիսներէ աւելի իշխանութեան պատուիրակները Թուրքիոյ մէջ Թալէաթներու, Էնվերներու յետոյքները կը պագնէին հող մուրալով՝ «Պաթումի պայմանագրութեան» Հայաստանի տասնեակ հազար մը հաշուող սահմանները քիչ մը ուռեցնելու:

Այդ ժամանակ էր, որ Ա. Ահարոնեան եւ Ա. Խատիսեանի նմանները Անդրանիկի դէմ թուրքերու ներկայացուելիք բողոք-հեռագիրը կը փոխանցեն Երիտ Թուրքերուն, որպէսզի վէրջ տայ զինուորական գործողութիւններուն:

Դաշնակ յօդուածագիրներ ամէնայն սնապարծութեամբ կը գրեն ստաբանելով, որ «Պաթումի պայմանագրութիւնը» չիրականացաւ, քանզի «Հայաստանի սահմանները դարձան 50,000 քռ.քմ., եւ Սեւրով Հայաստան պիտի ունենար դէպի ծով ելք»: 

Տե՛ս   Ազատ Օր  կայքի, յօդուածի վերջին պարբերութիւնը.

4 Յունիս 1918. Պաթումի Պայմանագրին ստորագրութեան 95-ամեակը

Բայց չեն յիշատակեր «Ալեքսանդրապոլի պայմանագիրը» 1920թ. Դեկտեմբեր 2, որով դարձեալ Թուրքի առաջ ծնկաչոք եղած, նոյն դաշնակները Ս. Վրացեանի վարչապետութեամբ թքնելով Սեւրի դաշնագրին վրայ, տասնեակ հազարներու ??? հողատարածքը դարձեալ իջեցուցին մէկ տասնեակի, երկիրը դարձնելով վասալական դրութեան, ի նպաստ Թուրքիոյ:

Անձնատուութեան «պայմանագրութիւնը» կը ստորագրուի պաշտօնազուրկ վարչապետ Ա. Խատիսեանի կողմէ, իսկ մի քանի ժամերու տարբերութեամբ միւս ռուսօֆիլ պաշտօնավար՝ վարչապետ Ս. Վրացեան իր կարգին անձնատուութեան բանակցութիւններ կը վարէր պոլշէվիկներու հետ:

Սիմոն Վրացեանի գրութիւնը -Simon-Vratsyan-on-negotiations-with-Turkey

Այս նոյն Վրացեան լակոտութիւնը, որ մինչ ազատօրէն շրջագայելու շնորհքներ կը վայելէր Սովետական հաստատուած կարգերու ներքոյ, հակառակ իր եւ նախկին կառավարութեան բազում աշխատակիցներու ձեռբակալութեան, ի շարս որոնց, առաջին վարչապետ Յովհաննէս Քաջազնունի, հազիւ երկուքուկէս ամիս անց, այս անգամ հրահրեց ստից «ապստամբութիւն» մը՝ «փետրուարեան» կոչուած, որու տակից դուրս գալու համար աղերսագրային ընկճուածութեամբ թրքաց իշխանութենէն ներխուժում պաղատեցաւ ընդդէմ «հայ հակառակորդներուն», ստորագրելով՝

«Մեծարանօք՝

ՍԻՄՈՆ ՎՐԱՑԵԱՆ

Հայաստանի Կառավարութեան նախագահ

Երեւան, Մարտ 18, 1921»:

Այս անգամ մեծ դասը եղաւ Կարսի պայմանագիրը (Հոկտեմբեր 13, 1921թ.):

Ահաւասիկ մէկ քանի օրինակներ ասոնց հայակործան գործելաոճէն, որոնցմով կազմուած է իրենց բուն յուշամատեանը:

ՆԵՄԵՍԻՍը արդարացման, սքօղելու, երես ճերմկցնելու գործողութիւն էր միայն, քիչ մը վարկ վաստկելու երէկուայ գործուած դաւադրութիւններուն ի տես, եւ օրուայ կացութեան դիմադրելու անկարող՝ ապիկար ընթացքը յստակացած, գիտնալով, որ պիտի չկարողանային տակից դուրս գալ, ուստի վիզերնին ազատելու համար ելք մը որոնեցին:

Ելքը եղաւ Թէհլիրեաններու նման ջահելներու անկեղծ հայրենասիրական ոգիները չարաշահելը՝ Նեմեսիսով:

Նոյնը տեղի ունեցաւ 70ականներուն, երբ Հայաստանի Ազատագրութեան Հայ Գաղտնի Բանակի դէմ հանեցին Լիզպոն ածխանալու ղրկուելիք ջահելներու նման զանազան անուանումներով սուտ – fictif խմբաւորումներ:

Լիզպոնը ինքնին իրականացաւ Փորթուկալական ծայրայեղ ձախ ու աջ խմբակցութեանց ընձեռած դիւրացմամբ:

Հայկական (ի մասնաւորի դաշնակ) նմանօրինակ խմբակցութիւններուն համար պէտք եղած են միայն անպատկար ու ամբոխավարական մտածողութեան տէր անձինք՝ լիիրաւ շաքալներ, որոնք ո՛չ մտածել գիտեն, ո՛չ պրպտել, ո՛չ ուսումնասիրել, ո՛չ կարդալ, ո՛չ գրել, ո՛չ հետազօտել, ու նմանօրինակ հմտութիւն-առանձնաշնորհումներ:

Խրախճանքային ամբոխավարական փտութիւններ, որոնք մէկ երկու բաժակ օղի կոնծելէ ետք Հայաստաններ ազատագրելով գետինները կը տապլտկին, յետոյ կը սկսին իրար վրայ կրակել …

Ասիկա ի զօրու է բոլոր անոնց մարտական կամ մտաւորական կոչուած փտութիւններուն համար: Ի՞նչ մարտական, ի՞նչ մտաւորական …:

«դրական  չէզոքութիւն»

Օրինակ, Լիբանանի քաղաքացիական կռիւներուն առաջին փախստականները ասոնց թաղային, կոմիտէական մարտական շաքալներն էին ու մտաւորական համարուած այծմօրուք ծխամորճային թթում գլուխները իրենց զգացական, ցնօրական նետոց-բռնոց յօդուածներով:

Բոլորն ալ փախան հայոց բուն հայրենիք՝ Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ: Նոյնը պատահեցաւ Սուրիոյ տագնապի բերումով:

Յետագային սկսան օրհներգներով փառաբանուիլ իբր «Լիբանանի հայ քաջեր» … իրենց -իկ -երու séziguzel երգիչներու երգերով …

Ճօրճ-իկ, Գառն-իկ, Ներս-իկ …:

ի՜նչ քաջեր … Ի՜նչ կռիւներ … ի՜նչ հերոսութիւններ

Տակաւին չխօսի՞լ բռնաբարուած այլազգի կնոջ մասին, որ մատնանշումով ցոյց տուաւ զինք բռնաբարած «մարտական» կոչուած դաշնակ շաքալներուն … «Նապաա ներխուժման» ընթացքին (Յուլիս 1976թ.), հակառակ որ նախապէս որեւէ հայ աղջիկ կամ կին բռնաբարուած ըլլար իսլամ կամ պաղեստինցի զինեալներու կողմէ, որոնք տիրապետող էին այդ շրջանին մէջ …

Ի դէպ, այս «Նապաայի» հայկական կողմի ներթափանցումը յաջողեցաւ արաբ քրիստոնեայ ուժերու ռմբակոծութեան եւ յարձակման մասնակցութեամբ՝ հիւսիսային դիրքերէն (հայկականը տեղի ունենալով հարաւային դիրքերէն), առանց որոնց, մէկ թաղ իսկ չէր յաջողուէր յառաջանալ «հայ քաջերուն» …:

«հայ քաջեր» ???, որոնք զինադադարային օրերուն շրջանէն հազիւ մէկ-երկու թաղ անդին հեռացած, արդէն հայախօսութիւնը կը փոխարինէին արաբախօսութեամբ …

«արաբերէն խօսեցէք, թող չի գիտնան հայ ենք … »:

Այնպէս որ, «դրական չէզոքութիւնը» իր կատարելութիւնը չունեցաւ: Որովհետեւ Լիբանանի քաղաքացիական կռիւներու սկզբնական շրջանէն հակամարտող ուժերու միջեւ՝ շրջաններու, գիւղերու եւ քաղաքներու կրօնական մաքրազտման բարբարոսութիւններ տեղի կ՛ունենային:

Իսկ քրիստոնեայ զինեալերու նպատակն էր արեւելեան Պէյրութը «մաքրել» արաբական հակադիր ու Պաղեստինեան՝ մէկ խօսքով յառաջդիմական ուժերէն, եւ շրջանը դարձնել «քրիստոնէական» գերագահութեան տակ – hegemony.

Ուստի հայկական կողմը կլանուեցաւ, հակառակ իր կեղծ քարոզչութեան՝ դաշնակներու ջահակրութեամբ, ու տեղի տուաւ կողմնակցութեամբ՝ դառնալով քրիստոնէական ուժերու գերիշխանութեան ներքոյ:

Ասիկա միակ դէպքը չէր:

Արեւմտեան Պէյրութը դառնալով «իսլամական» տարածք, իր հնչակ-դաշնակ կուսակցական-գործակալական համակարգով արդէն իսկ փախուստի դիմած էին: Խօսքը կը վերաբերի կուսակցապէտերուն:

Անոնք շնորհիւ իրենց green card կրելուն՝ մէկ ոտքով հաստատուած էին Ամերիկա, միւս ոտքով Լիբանան:

Հետեւաբար արեւելեան Պէյրութի մարտականներուն (Կեդրոնական Կոմիտէի) վստահուած էր ապահովել երկու գլխաւոր կեդրոններու պահպանութիւնը՝ Երեւանեան կեդրոնը (ՀՅԴ Բիւրօյի համաշխարհային կեդրոն) ու Ճեմարան բարձրագոյն վարժարանը:

Մնացած կառոյցները անպաշտպան էին:

Արեւելեան Պէյրութի քրիստոնէական ուժերու գերագահութեան ենթարկուիլը չափազանցօրէն պախարակելի էր, այն առումով, որ նոյնինքն հայկական շրջանը երբեւէ «իսլամական»«յառաջդիմական ուժերու» ռմբակոծութեան թիրախ չէր դարձած ու չդարձաւ, ոչ իսկ յաճախակի զինեալ բախումներու, ինչպիսին տեղի կ՛ունենար ու շարունակուեցան քրիստոնեայ կոչուած ուժերու կողմէ:

Մէկ շաբաթ, ցորեկ ու գիշեր Պուրճ Համմուտի հայկական թաղամասերը «քրիստոնէական» ռմբակոծման ենթարկուեցաւ առանց որեւէ գրգռիչ դրդապատճառի (1978թ.):

Ասոնց գոյութենապահպանման գլուխ-գործոցը միջազգային մակարդակի վրայ իրենց ունեցած թմրեցուցիչի առեւտուրն է, որպէս յաւելեալ եկամուտ:

Հայաստանի երկրորդ աւազակապետութիւնը (1991թ.) ախորժակնին սրեց, ու իրենց հայր աստուածը սատանան, յարութիւն տուաւ իրենց՝ իշխանութեան կարկանդակի սերապուրը – crème դարձնելու համար:

Եւ այդտեղ ալ շուտով սպանդ յառաջացուցին, որովհետեւ հոն ուր ասոնք կը յայտնուին, կոտորածը անխուսափելի է, քանզի իրենց ծինը սրսկուած է այդպիսով՝ մարդկանց եւ հայրենակիցներու արիւնները ծծելու, որոնցմով սնուցանուած են ինչպէս իրենց գաղափարախօսութիւնը՝ սիոնիզմը:

«Դեռեւս 1994թ. մի խումբ դաշնակներ, ի դեմս ընկեր Վահան Հովհաննիսյանի եւ Գառնիկ Իսագուլյանի (30+1-ի գործ), օրակարգային խնդիր էին դարձրել այն ժամանակ Պետնախարար Վազգեն Սարգսյանի ֆիզիկական ոչնչացումն ու Վանո Սիրադեղյանի վտարումը, եւ նույնիսկ դատարանում իր պաշտպանական ճառն արտասանելիս ընկեր Վահանը գրեթե խոստովանեց. «Եթե նույնիսկ մեզ հաջողվեր ոչնչացնել Վազգեն Սարգսյանին, ապա ժողովուրդը մեզ չէր մեղադրի»: Այդ տրամաբանությամբ էլ առաջնորդվելով դաշնակցական այս կարկառուն տեռորիստները անհիմն (առանց դատարանի որոշման) ազատ արձակվեցին, բնականաբար Ռոբետ Քոչարյանի անձնական նախաձեռնությամբ: Դրանից հետո Վազգեն Սարգսյանի ֆիզիկական ոչնչացման գաղափարը հասցրին իր տրամաբանական ավարտին: 

Այժմ էլ Ռ. Քոչարյանն ու իր դաշնակ ընկերները չբավարարվելով Վազգենի մահով, շարունակում են նրա նկատմամբ հետմահու տեռորը: Եվ որեւէ մեկը չի կարող հերքել այն փաստը, որ դաշնակցական մամուլը կոնկրետ մեկ խնդիր է լուծում. հնարավորինս վարկաբեկել ու արատավորել հանգուցյալ Սպարապետի պատիվն ու կատարած գործը, ինչին էլ կողքից լծվել է ՊՆ նախարար Սերժ Սարգսյանը եւ համատեղ ջանքերով փորձում են ոչ միայն կեղծ ու քստմնելի տեղեկություններ տարածել Վազգեն Սարգսյանի գործունեության վերաբերյալ, այլեւ այս կամ այն կերպ փորձում են Վազգենի եղբայրներին ներքաշել իրենց իսկ կողմից սարքված շինծու ու կեղտոտ պատմությունների մեջ: Ամենայն հավանականությամբ մտածելով, որ Վազգենի եղբայրներին խառնելով ինչ-որ կեղտոտ պատմությունների, կպրծնեն 27-ի գործի պահանջատերերից, եւ իրենց տրամաբանությամբ այդ գործը կմոռացվի: Սակայն Ռ. Քոչարյանն ու Սերժ Սարգսյանը դաշնակ ընկերների հետ միասին պետք է մի շատ պարզ ճշմարտություն ընդունեն. 27-ի գործի պահանջատերերը ոչ միայն զոհերի հարազատներն են, այլեւ ողջ ժողովուրդը, որը նախագահի ընտրությունների ժամանակ իր վերաբերմունքը անթաքույց հայտնեց Ռ. Քոչարյանի ու իր վարչախմբի վերաբերյալ: Դրանից էլ Ռ. Քոչարյանն ավելի «նյարդացավ» եւ սկսեց ավելի անհավասարակշիռ քայլերի գնալ»:

http://www.chi.am/index.cfm?objectID=80F51EE0-8DC0-11E0-9A42005056A30FF7&year=2003&month=04&legacyURL=030408/03040807

«Երեկ Վազգեն Սարգսյանի ծննդյան օրն էր: Առավոտյան Եռաբլուր էին այցելել հանրապետության նախագահը, ՊՆ նախարարը, վարչապետն ու կառավարության անդամները: Ինչպես նկատեց Եռաբլուրում մուրացկանություն անող Հայկուշ տատիկը՝ «Գող-գող եկան, գող-գող գնացին՝ մեղավորի պես»:

Չկային  կոմունիստները,  բնականաբար՝  նաեւ  դաշնակները»

http://armtimes.com/hy/read/60686

ԲԱՆԲԵՐ

Դեկտեմբեր 2015

Բ.ՄԱՍ    ՀԱՀԳԲ – ASALA    http://maratoug.com/archives/9870

 

         


Comments are closed.